Chương 326: Lật Tẩy Thuật Toán Deepfake
Sáu giờ mười ba phút sáng.
Đoạn video xuất hiện lần nữa.
Lần này không phải trên một tài khoản vô danh.
Nó nằm trên hàng trăm tài khoản.
Một người đăng.
Mười người chia sẻ.
Một trăm người bình luận.
Rồi hàng nghìn tài khoản khác tiếp tục kéo nó đi.
Trong video, Thượng tá Lê Trọng Nghĩa ngồi trong một quán cà phê.
Trước mặt là một phong bì.
Một người đàn ông mặc sơ mi trắng đặt thêm tiền lên bàn.
Nghĩa nhìn quanh.
Rồi nhận.
Video dài bốn mươi tám giây.
Âm thanh rõ.
Hình ảnh rõ.
Ánh sáng tự nhiên.
Không có những lỗi lộ liễu mà một người bình thường có thể nhìn ra ngay.
Dòng chữ chạy bên dưới:
“BẰNG CHỨNG MỚI VỀ VIỆC NHẬN HỐI LỘ.”
Bên dưới nữa:
“CÁN BỘ NÀY ĐANG ĐƯỢC BẢO VỆ BỞI AI?”
Chưa đến bảy giờ.
Một số trang tin điện tử bắt đầu dẫn lại.
Không khẳng định video là thật.
Nhưng chỉ cần viết:
“Đoạn clip đang gây xôn xao...”
là đủ.
Một video giả không cần được tin ngay.
Nó chỉ cần được nhìn đủ nhiều lần.
Ở Quận 5.
Zero ngồi trước màn hình.
Hai bàn tay vẫn còn những vết bỏng từ vụ Ch318.
Anh kéo đoạn video về đầu.
Phát chậm.
Dừng.
Lùi.
Phát lại.
Lão Cửu đứng phía sau.
Tiến Chập ngồi bên cạnh.
Không ai nói trong gần năm phút.
Cuối cùng Zero hỏi:
— Mày thấy gì?
Lão Cửu đáp:
— Nó cố làm cho người ta nhìn vào tiền.
Zero gật.
— Còn tao nhìn vào người.
Anh phóng lớn khuôn mặt Nghĩa.
Đôi mắt.
Lông mày.
Má.
Miệng.
Một nửa khuôn mặt nằm trong bóng.
Một nửa nằm dưới ánh đèn.
Zero chuyển sang khung hình kế.
— Ánh sáng không sai hoàn toàn.
— Nhưng bóng sai.
Tiến hỏi:
— Sai sao?
Zero chỉ màn hình.
— Nguồn sáng chính ở bên trái.
— Nhưng vùng dưới mắt phải lại có độ tương phản giống nguồn sáng ở phía trước.
Tiến nhíu mày.
— Người bình thường có nhìn ra không?
— Không.
Lão Cửu nói:
— Nhưng máy có thể đo.
Zero gật.
— Máy đo được.
Anh chuyển sang một cửa sổ khác.
— Và còn cái này.
Khẩu hình.
Miệng Nghĩa đang nói.
Âm thanh khớp gần như hoàn hảo.
Nhưng không hoàn toàn.
Một số âm tiết kéo dài thêm một phần rất nhỏ.
Không đủ để tai người nhận ra.
Nhưng khi đặt hình ảnh và âm thanh cạnh nhau, độ trễ giữa chuyển động môi và âm tiết xuất hiện theo từng cụm.
Không cố định.
Không đều.
Zero nói:
— Đây không phải video quay thật rồi chỉnh tiếng.
— Có dấu hiệu tổng hợp ở cả hình lẫn tiếng.
Lão Cửu nhìn.
— Có chắc không?
Zero lắc đầu.
— Chưa.
— Chỉ có thể nói video có dấu hiệu bất thường.
Lão Cửu gật.
— Vậy đủ để bắt đầu.
Bảy giờ ba mươi.
Nghĩa ngồi trong căn hộ Quận 3.
Điện thoại rung liên tục.
Anh không mở.
Một cuộc gọi.
Rồi cuộc thứ hai.
Thứ ba.
Anh nhìn màn hình.
Không nghe.
Một tin nhắn của người quen:
Anh có ổn không?
Tin khác:
Video đó là thật à?
Nghĩa đặt điện thoại xuống.
Anh biết điều nguy hiểm nhất không phải là người ta tin video.
Mà là những người từng tin anh bắt đầu hỏi.
Đúng lúc ấy, Lão Cửu gọi.
Nghĩa nhìn số.
Không bắt máy.
Một phút sau, một tờ vé số được đưa đến cửa.
Không có người đứng ngoài.
Nghĩa mở.
Mặt sau có ba dấu lỗ.
Anh hiểu.
Không liên lạc điện tử.
Nghĩa đọc.
ĐỪNG GIẢI THÍCH.
Anh dừng lại.
Dấu tiếp theo:
CHÚNG MUỐN MÀY NÓI.
Dấu cuối:
ĐỂ TAO CHỨNG MINH.
Nghĩa ngồi xuống.
Anh hiểu ngay.
Lão Cửu không định tranh luận trên mạng.
Anh định đánh vào thứ khó giả nhất:
dữ liệu gốc.
Tám giờ.
Zero mở một thư mục mới.
Tên:
NQ-VIDEO-321
Không có dữ liệu bí mật.
Không có tài khoản bị xâm nhập.
Chỉ có đoạn video đang lan truyền, những bản sao khác nhau mà nhóm thu thập được hợp pháp và một số tư liệu xác minh thời gian, địa điểm.
Anh chia chúng thành từng nhóm.
Hình ảnh.
Âm thanh.
Ánh sáng.
Khẩu hình.
Bóng.
Chuyển động đầu.
Nền phía sau.
Phản xạ trên kính.
Từng phần được kiểm tra độc lập.
Tiến nhìn màn hình.
— Cái nào cũng có lỗi?
Zero nói:
— Không.
— Vậy sao chứng minh được?
— Vì lỗi không nằm ở một điểm.
Anh kéo toàn bộ các kết quả lên.
— Nó nằm ở cách các điểm ghép với nhau.
Lão Cửu nhìn.
Một khuôn mặt có thể giống thật.
Một giọng nói có thể giống thật.
Một cái bóng có thể giống thật.
Nhưng nếu tất cả cùng thuộc về một người thật thì chúng phải tuân theo cùng một vật lý.
Cùng nguồn sáng.
Cùng chuyển động.
Cùng nhịp cơ mặt.
Cùng khoảng cách với camera.
Cùng phản xạ.
Zero nói:
— Deepfake không nhất thiết lộ vì nó xấu.
— Nó lộ vì nó không nhất quán.
Lão Cửu gật.
— Đó là thứ chúng ta cần.
Chín giờ.
Zero viết một đoạn công cụ phân tích.
Không phải chương trình “giải mã” video.
Nó chỉ tự động đánh dấu những vùng cần con người kiểm tra.
Mỗi khung hình được chia thành các vùng.
Mắt.
Miệng.
Má.
Tóc.
Bóng.
Nền.
Các vùng có độ bất thường cao được đánh dấu.
Sau đó đối chiếu với những khung hình trước và sau.
Một khuôn mặt giả có thể đẹp ở một khung.
Nhưng khi chuyển động liên tục, những sai lệch nhỏ bắt đầu xuất hiện.
Zero chạy lần đầu.
Kết quả:
FACE REGION — ANOMALY
MOUTH REGION — ANOMALY
SHADOW CONSISTENCY — ANOMALY
AUDIO-LIP ALIGNMENT — ANOMALY
BACKGROUND — NO CONCLUSIVE ANOMALY
Anh nhìn.
— Chưa đủ.
Tiến hỏi:
— Tại sao?
— Vì tất cả đều có thể có nguyên nhân khác.
Lão Cửu nhìn anh.
— Đúng.
Zero nói:
— Nếu muốn vạch trần một video, không được nói “AI làm”.
— Phải chứng minh vì sao nó không thể là bản ghi nguyên gốc.
Mười giờ mười lăm.
Một cuộc gọi đến.
Là Nghĩa.
Lần đầu tiên anh chủ động gọi.
Lão Cửu nghe.
— Tao đây.
Giọng Nghĩa khàn.
— Tao không nhận phong bì.
— Biết.
— Tao cũng không muốn thanh minh.
— Biết.
— Nhưng nếu video tiếp tục lan—
— Nó sẽ lan.
Nghĩa im.
Lão Cửu nói:
— Chính vì vậy mới không thể đuổi theo từng người chia sẻ.
— Phải kéo họ về cùng một điểm.
— Điểm nào?
— Bằng chứng.
Nghĩa hỏi:
— Mày cần tao làm gì?
Lão Cửu đáp:
— Không làm gì cả.
— Cứ ở nhà.
— Đừng gọi ai.
— Đừng đăng gì.
Nghĩa hiểu.
— Mày muốn chúng nghĩ tao đang hoảng.
— Đúng.
Nghĩa cười khẽ.
— Còn mày?
— Tao sẽ làm việc.
Mười một giờ.
Zero tìm được đoạn quan trọng nhất.
Không phải khuôn mặt.
Không phải đôi mắt.
Là chiếc ly trên bàn.
Một chiếc ly thủy tinh.
Trong video, nó nằm gần tay Nghĩa.
Ở thành ly có phản chiếu ánh sáng.
Nhưng hình ảnh phản chiếu không thay đổi theo chuyển động của bàn tay.
Zero phóng lớn.
— Nhìn cái này.
Tiến nhìn.
Lão Cửu cúi xuống.
— Phản xạ đứng yên.
— Đúng.
— Trong khi tay di chuyển.
Zero gật.
— Nếu là video thật, phản xạ phải thay đổi theo góc nhìn.
— Nhưng ở đây, phần phản xạ dường như được tạo cùng khuôn mặt và nền.
Tiến hỏi:
— Có thể chứng minh?
Zero đáp:
— Một điểm chưa đủ.
Anh mở thêm.
Một chiếc đồng hồ treo tường.
Một bóng người phía sau.
Một chai nước.
Một vùng tóc.
Bốn vật thể.
Bốn sai lệch nhỏ.
Không sai giống nhau.
Nhưng cùng cho thấy hình ảnh đã bị tổng hợp ở nhiều lớp.
Zero nói:
— Bây giờ mới có chuỗi.
Mười hai giờ.
Lão Cửu không đưa video phân tích lên mạng ngay.
Anh gọi một người.
Không phải nhà báo.
Là kỹ thuật viên vận hành một hệ thống bảng quảng cáo LED lớn ở khu vực vòng xoay Dân Chủ.
Người này từng được mạng lưới của Lão Cửu hỗ trợ trong một vụ mất tín hiệu nhiều tháng trước.
Lão Cửu hỏi:
— Anh còn kênh hiển thị khẩn cấp không?
Đầu dây bên kia im vài giây.
— Có.
— Có thể chuyển sang nội dung xác minh công cộng?
— Nếu có hồ sơ xác nhận và người có thẩm quyền phê duyệt.
Lão Cửu đáp:
— Tôi có.
— Nhưng nội dung là gì?
— Một đoạn video.
— Về gì?
— Về cách một đoạn video có thể nói dối.
Người kia im lặng.
— Tôi cần xem hồ sơ.
— Tôi gửi.
Mười ba giờ.
Bằng chứng được chuyển qua kênh hợp pháp.
Không phải bằng cách xâm nhập bảng LED.
Không phải bằng cách chiếm quyền điều khiển.
Đơn vị vận hành nhận hồ sơ.
Một nhóm kỹ thuật kiểm tra.
Một chuyên gia hình ảnh độc lập xem kết quả.
Một người phụ trách pháp lý đọc phần mô tả.
Họ không chấp nhận chỉ vì Lão Cửu nói.
Họ kiểm tra.
Đó là điều Lão Cửu muốn.
Nếu bằng chứng không đứng được một mình, không được đưa ra trước công chúng.
Sau hơn một giờ, phản hồi đến.
CÓ THỂ PHÁT NỘI DUNG GIẢI THÍCH KỸ THUẬT Ở CHẾ ĐỘ THÔNG TIN CÔNG CỘNG.
Zero đọc.
— Được rồi.
Tiến hỏi:
— Phát clip giả luôn?
Lão Cửu lắc đầu.
— Không.
— Phát cái gì?
— Cách nhận ra nó.
Mười lăm giờ ba mươi.
Vòng xoay Dân Chủ đông người.
Xe cộ chạy liên tục.
Một bảng LED lớn đang phát quảng cáo.
Rồi màn hình chuyển.
Không phải màu đen.
Không phải cảnh báo.
Một dòng chữ đơn giản:
VIDEO CÓ THỂ GIỐNG SỰ THẬT.
Người đi đường bắt đầu nhìn.
Dòng thứ hai:
NHƯNG HÌNH ẢNH KHÔNG THỂ NÓI DỐI VỀ VẬT LÝ.
Sau đó xuất hiện hai khung hình.
Một bên là đoạn video đang lan truyền.
Một bên là hình ảnh được đánh dấu.
Không phát toàn bộ đoạn giả.
Chỉ vài giây cần thiết.
Vùng mắt được khoanh.
Vùng miệng được khoanh.
Bóng được đánh dấu.
Phản xạ trên chiếc ly được đánh dấu.
Bên cạnh là lời giải thích ngắn:
KHẨU HÌNH KHÔNG ĐỒNG BỘ HOÀN TOÀN VỚI ÂM THANH.
VÙNG BÓNG DƯỚI MẮT KHÔNG PHÙ HỢP VỚI NGUỒN SÁNG.
PHẢN XẠ TRÊN VẬT THỂ KHÔNG THAY ĐỔI THEO GÓC NHÌN.
NHIỀU LỚP HÌNH ẢNH CÓ DẤU HIỆU TỔNG HỢP.
Hàng nghìn người đi đường nhìn lên.
Một số lấy điện thoại quay lại.
Một người dừng xe.
Một người nói:
— Ủa, vậy clip hồi sáng là giả hả?
Người bên cạnh:
— Chưa chắc.
Người thứ ba:
— Nhưng nó chỉ ra lỗi cụ thể mà.
Một chiếc xe buýt chạy qua.
Bảng LED tiếp tục.
KẾT LUẬN: VIDEO KHÔNG ĐỦ ĐIỀU KIỆN ĐỂ COI LÀ BẰNG CHỨNG BẢN GHI NGUYÊN GỐC.
Dòng cuối:
HÃY KIỂM TRA NGUỒN GỐC TRƯỚC KHI PHÁN XÉT MỘT CON NGƯỜI.
Ở Quận 3.
Nghĩa nhìn màn hình điện thoại.
Một người bạn gửi cho anh đoạn quay lại bảng LED.
Anh xem.
Không nói.
Một lúc sau, anh gọi Lão Cửu.
— Mày làm?
— Không.
— Ai làm?
— Người có thẩm quyền.
Nghĩa cười.
— Khác nhau nhiều không?
— Rất nhiều.
— Tốt.
Nghĩa nhìn ra cửa sổ.
— Ít nhất lần này họ không phải tin lời tao.
— Họ có thể tự nhìn bằng chứng.
Lão Cửu đáp:
— Đó mới là mục đích.
Nhưng đối phương phản ứng rất nhanh.
Mười sáu giờ.
Một loạt tài khoản xuất hiện.
“BẢNG LED BỊ HACK.”
“LÃO CỬU CHIẾM QUYỀN HỆ THỐNG QUẢNG CÁO.”
“ĐÂY LÀ HÀNH VI TUYÊN TRUYỀN.”
“VIDEO PHẢN BIỆN CŨNG CÓ THỂ LÀ DEEPFAKE.”
Tiến nhìn màn hình.
— Tụi nó lại đánh rồi.
Zero nói:
— Đúng.
Lão Cửu bình thản.
— Cứ để chúng nói.
Tiến quay lại.
— Không phản bác?
— Không.
— Tại sao?
Lão Cửu chỉ vào màn hình.
— Chúng đang mắc một lỗi.
— Gì?
— Chúng biến cuộc tranh luận từ “Nghĩa có nhận tiền hay không” thành “video nào thật”.
Zero hiểu.
— Tức là kéo công chúng về vấn đề kiểm chứng.
Lão Cửu gật.
— Đúng.
— Khi người ta bắt đầu hỏi nguồn gốc video, chúng ta đã thắng một bước.
Zero sửa:
— Chưa thắng.
Lão Cửu nhìn anh.
Zero nói:
— Chúng ta chỉ giành lại quyền đặt câu hỏi.
Lão Cửu cười.
— Đúng.
Mười tám giờ.
Một báo cáo mới đến.
Không phải từ A05.
Một chuyên gia hình ảnh độc lập gửi thêm nhận xét.
Video giả không chỉ sử dụng khuôn mặt Nghĩa.
Nền quán cà phê cũng đã bị chỉnh sửa.
Một biển hiệu phía sau có tên cửa hàng.
Nhưng cửa hàng đó đã đóng cửa từ nhiều tháng trước.
Hình ảnh trong video cho thấy nó đang hoạt động.
Lão Cửu nhìn.
— Đây rồi.
Zero hỏi:
— Cái gì?
— Địa điểm.
Tiến đứng dậy.
— Tìm ra quán?
— Không.
Lão Cửu phóng lớn biển hiệu.
— Tìm ra người làm video đã lấy nền ở đâu.
Một dữ liệu khác xuất hiện.
Ảnh nền được lấy từ một bài đăng cũ trên mạng.
Thời gian đăng:
Hai năm trước.
Địa điểm:
Quận 10.
Một quán cà phê đã đóng cửa.
Lão Cửu nhìn Tiến.
— Video được dựng từ ít nhất ba nguồn.
— Một nguồn là Nghĩa.
— Một nguồn là giọng.
— Một nguồn là địa điểm.
Zero nói:
— Nghĩa chưa từng ở đó trong ngày video được dựng.
Lão Cửu gật.
— Vậy người làm video không chỉ có công cụ.
— Hắn có người thu thập dữ liệu.
Tiến hỏi:
— Và người dựng?
Lão Cửu đáp:
— Có thể là hai nhóm.
— Một nhóm lấy dữ liệu.
— Một nhóm dựng câu chuyện.
Anh nhìn màn hình.
— Và một người quyết định câu chuyện nào được phát.
Hai mươi hai giờ.
Nghĩa nhận được một tin nhắn.
Không phải vé số.
Lần này là giấy.
Một người bán nước đặt nó cạnh ly cà phê.
Nghĩa mở.
Chỉ có một dòng:
NGƯỜI DỰNG VIDEO KHÔNG PHẢI NGƯỜI QUAN TRỌNG NHẤT.
Nghĩa nhìn xuống.
Dòng thứ hai:
NGƯỜI CHỌN CÂU CHUYỆN MỚI QUAN TRỌNG.
Nghĩa hiểu.
Anh gọi Lão Cửu.
— Mày tìm ra ai chưa?
— Chưa.
— Vậy sao gửi tao?
— Để mày biết chúng ta đang tìm cái gì.
— Cái gì?
Lão Cửu đáp:
— Không phải thuật toán.
— Mà là biên tập viên.
Nghĩa im.
Lão Cửu nói:
— Deepfake chỉ tạo ra khuôn mặt giả.
— Người thật mới quyết định khuôn mặt đó sẽ nói điều gì.
Đêm xuống.
Vòng xoay Dân Chủ vẫn sáng.
Bảng LED tiếp tục phát quảng cáo bình thường.
Không còn dòng chữ về Nghĩa.
Không còn video.
Không còn tranh luận.
Nhưng hàng nghìn người đã nhìn thấy.
Không phải một lời tuyên bố.
Mà là cách kiểm tra một lời tuyên bố.
Ở Quận 5, Zero đóng laptop.
Tiến hỏi:
— Xong chưa?
Zero lắc đầu.
— Chưa.
— Còn gì nữa?
Zero mở báo cáo cuối.
Một dòng màu đỏ:
SOURCE CLUSTER — Q10
CONTENT COLLECTION — CONFIRMED
VIDEO SYNTHESIS — CONFIRMED
DISTRIBUTION NETWORK — CONFIRMED
EDITORIAL AUTHORITY — UNKNOWN
Lão Cửu đọc.
Anh không nói.
Tiến hỏi:
— “Editorial Authority” là gì?
Lão Cửu đáp:
— Người chọn xem ngày mai thành phố phải ghét ai.
Căn phòng im lặng.
Ngoài đường, tiếng xe chạy qua.
Một người bán vé số rao hàng.
Một chiếc taxi dừng trước đèn đỏ.
Một chiếc điện thoại quay cảnh bảng LED.
Những thứ tưởng như chẳng liên quan.
Nhưng tất cả đều có thể trở thành nguyên liệu cho một câu chuyện giả.
Lão Cửu gấp tờ giấy lại.
— Chúng ta vừa lật được một đoạn video.
Zero nhìn anh.
— Nhưng chưa lật được người đứng sau nó.
Lão Cửu gật.
— Đúng.
Anh nhìn về phía Quận 10.
— Muốn thắng cuộc chiến này, không thể cứ ngồi chờ chúng làm giả một người rồi mình chứng minh người đó thật.
— Phải tìm được kẻ quyết định ai sẽ bị làm giả.
Zero đóng máy.
Trên màn hình chỉ còn một dòng:
PUBLIC TRUST — RECOVERING
Ngay bên dưới xuất hiện dòng thứ hai:
NARRATIVE ARCHITECT — UNKNOWN
Lão Cửu nhìn hai dòng chữ.
Rồi nói:
— Cuối cùng cũng thấy cái bóng.
Tiến hỏi:
— Của ai?
Lão Cửu đáp:
— Chưa biết.
— Nhưng từ giờ...
Anh đứng dậy.
— Đừng săn cái mặt trên màn hình nữa.
— Săn người đứng sau màn hình.
--=---
PLS FOLLOW – THEO DÕI KÊNH
Nếu bạn yêu thích câu chuyện này, hãy nhấn Follow (Theo dõi) để không bỏ lỡ những chương tiếp theo. Mỗi lượt theo dõi và sự ủng hộ của bạn là nguồn động lực quý giá, giúp tác giả tiếp tục sáng tác và đưa câu chuyện đến những chặng đường hấp dẫn hơn. Cảm ơn bạn đã đồng hành cùng tác giả!
---==--