CHƯƠNG 26: Diễn đàn đẫm máu - Khi lão già dạy các giáo sư làm kinh tế

Hội trường lớn của một trường đại học tại Hà Nội chật kín người.

Trên sân khấu là hàng loạt gương mặt quen thuộc trong giới nghiên cứu văn học.

Những mái tóc bạc.

Những bộ vest chỉnh tề.

Những tập tài liệu dày cộp.

Những cái tên mà Lão Trần chưa từng nghe qua, nhưng chỉ cần nhìn chức danh phía dưới là lão biết mình không nên nói linh tinh.

Giáo sư.

Phó giáo sư.

Nhà nghiên cứu.

Nhà phê bình.

Nhà văn.

Còn lão?

Một ông già năm mươi tư tuổi.

Bộ vest đang mặc là mượn của thằng con trai.

Áo hơi chật vai.

Quần hơi dài.

Đôi giày cũng mượn nốt.

Chỉ có cái mặt là của lão.

Và cái miệng thì không ai mượn được.

Tùng ngồi phía dưới, cứ vài phút lại ngước lên nhìn.

Linh ghé tai chú Ba:

— Chú nghĩ bố Trần có bị đuổi khỏi hội trường không?

Chú Ba nhấp ngụm nước.

— Không biết.

— Sao chú bình tĩnh thế?

— Vì nếu bị đuổi thì tao cũng đi cùng.

Hoàng ngồi cạnh, mắt vẫn dán vào chiếc máy tính bảng.

— Hai người đừng lo.

Linh hỏi:

— Sao?

Hoàng bình thản đáp:

— Em vừa xem danh sách câu hỏi.

— Có gì?

— Có khoảng ba mươi bảy câu.

Linh nuốt nước bọt.

— Rồi sao?

— Khoảng ba mươi câu muốn đánh bố Trần.

Chú Ba gật gù.

— Còn bảy câu?

Hoàng nhìn lên sân khấu.

— Có vẻ thật sự muốn tranh luận.

Người điều phối cầm micro.

— Sau đây xin mời ông Trần, tác giả được biết đến với bút danh Lão Trần Ngõ Cụt, phát biểu về vấn đề ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sáng tác văn học mạng.

Lão Trần đứng dậy.

Cả hội trường nhìn theo.

Lão bước lên bục.

Đặt chiếc điện thoại xuống.

Không có giấy.

Không có laptop.

Không có bài diễn văn.

Lão nhìn hàng ghế trước.

— Tôi xin nói trước.

Một vài người hơi nhướng mày.

— Tôi không biết nhiều về văn học.

Có tiếng cười nhỏ.

Lão cũng cười.

— Nhưng tôi biết làm ăn.

Tiếng cười biến mất.

Lão kéo micro lại gần.

— Cho nên nếu các vị hỏi tôi thế nào là chủ nghĩa này, trường phái kia, hay giá trị thẩm mỹ ở tầng sâu nào...

Lão lắc đầu.

— Tôi chịu.

Một giáo sư bật cười.

Lão Trần chỉ tay xuống.

— Nhưng nếu các vị hỏi một tác phẩm làm ra để làm gì...

Lão dừng lại.

— Tôi có thể trả lời.

Câu hỏi đầu tiên đến rất nhanh.

Một giáo sư nói về tính nhân văn.

Một người khác nói về giá trị nghệ thuật.

Một người hỏi liệu việc dùng AI có làm mất đi dấu ấn cá nhân của người viết hay không.

Lão Trần nghe hết.

Không chen ngang.

Không cãi.

Đến câu hỏi thứ sáu, một nhà nghiên cứu trẻ hỏi:

— Ông có cho rằng việc sản xuất hàng chục, thậm chí hàng trăm chương mỗi ngày như mô hình của Vạn Truyện đang biến văn học thành một dây chuyền công nghiệp không?

Lão Trần gật đầu.

— Có.

Cả hội trường hơi bất ngờ.

— Tôi chính là người biến nó thành dây chuyền.

Lão nói rất bình thản.

— Vì sao?

— Vì tôi kinh doanh.

Một câu trả lời khiến cả hội trường im vài giây.

Lão nói tiếp:

— Các vị có thể coi văn chương là nghệ thuật.

— Tôi cũng đồng ý.

— Nhưng khi một người bỏ tiền mua một chương truyện, thì nó trở thành một sản phẩm.

Lão nhìn xuống.

— Sản phẩm thì phải có người mua.

Một nhà phê bình cười nhạt.

— Vậy theo ông, giá trị của văn chương chỉ nằm ở doanh thu?

— Không.

Lão trả lời ngay.

— Nhưng doanh thu cho tôi biết một chuyện.

— Chuyện gì?

— Có người thực sự cần nó.

Đến câu hỏi thứ mười ba.

Một nhà phê bình lớn tuổi đứng lên.

Ông ta không cầm giấy.

Giọng nói chậm rãi nhưng sắc bén.

— Tôi đã đọc một số chương truyện của ông.

Lão Trần gật đầu.

— Cảm ơn.

— Tôi phải nói thẳng.

Người đàn ông nhìn thẳng vào lão.

— Tôi cho rằng thứ ông đang làm chỉ là rác kích dục trí tuệ.

Cả hội trường im bặt.

— Nó kích thích người đọc bằng tình tiết nhanh, xung đột liên tục, tiền bạc, quyền lực, đánh nhau, tình ái...

Ông ta nhấn từng chữ.

— Nhưng không có một chút giá trị lưu giữ nào cho thế hệ sau.

Một vài tiếng xì xào nổi lên.

Tùng siết tay.

Linh quay sang Hoàng.

Hoàng chỉ lắc đầu.

Đừng lên.

Lão Trần vẫn đứng yên.

Không nổi giận.

Không phản bác ngay.

Lão nhìn người phê bình.

— Ông nói xong chưa?

Người kia hơi khựng lại.

— Rồi.

— Tốt.

Lão Trần quay sang màn hình phía sau.

— Cho tôi mượn cái máy chiếu.

Một nhân viên kỹ thuật lập tức bật màn hình.

Slide đầu tiên xuất hiện.

VẠN TRUYỆN GROUP — SỐ LIỆU 12 THÁNG.

Bên dưới là biểu đồ.

Lượt đọc.

Thời gian đọc.

Số người đăng ký.

Doanh thu.

Số lượng nhân sự.

Lão Trần không giải thích dài.

— Đây là số liệu của chúng tôi.

Slide tiếp theo.

5.000.000 ĐỘC GIẢ TRẺ.

Một tiếng xôn xao chạy khắp hội trường.

Slide tiếp theo.

DOANH THU BẢN QUYỀN: HÀNG TỶ ĐỒNG.

Lão quay lại.

— Đây không phải tiền từ trên trời rơi xuống.

Lão chỉ vào biểu đồ.

— Nó đến từ những người thật.

— Những người dùng tiền thật.

— Đọc truyện thật.

— Và trả tiền cho thứ họ thích.

Lão nhìn người phê bình.

— Tôi hỏi ông một câu.

Người kia không trả lời.

— Nếu một tác phẩm của ông rất hay nhưng một trăm người đọc...

Lão chỉ lên màn hình.

— Còn một tác phẩm khác bị ông gọi là rác nhưng năm triệu người đọc...

Lão hỏi:

— Chúng ta có quyền nói năm triệu người kia đều ngu không?

Cả hội trường im phăng phắc.

Lão Trần không dừng lại.

— Tôi không nói truyện của tôi hay hơn văn chương của các vị.

— Tôi cũng không nói bán chạy đồng nghĩa với nghệ thuật cao.

— Hai chuyện đó khác nhau.

Lão bước khỏi bục một bước.

— Nhưng tôi muốn nói về một thứ khác.

— Kinh tế.

Một vài giáo sư nhìn nhau.

— Một tác phẩm tạo ra tiền.

— Tiền trả lương cho biên tập viên.

— Tiền trả cho người vận hành hệ thống.

— Tiền nuôi gia đình.

— Tiền đóng thuế.

— Tiền trả cho những người đang làm việc trong xưởng.

Lão quay xuống phía Tùng.

— Thằng kia.

Tùng giật mình.

— Dạ!

— Tháng trước lĩnh bao nhiêu?

Tùng đứng lên.

— Hai mươi mấy triệu.

Lão hỏi Linh.

— Cô?

— Gần hai chục.

Chú Ba cũng bị gọi.

— Chú?

Chú Ba đứng lên.

— Đủ sống.

Cả hội trường bật cười.

Không khí căng thẳng ban đầu dịu xuống.

Lão Trần quay lại.

— Đấy.

— Một thứ mà các vị gọi là “văn chương công nghiệp” đang biến thành tiền lương của những con người cụ thể.

Lão nhìn xuống hàng ghế đầu.

— Tôi hỏi thật.

— Cái nào nhân văn hơn?

Không ai trả lời.

Lão nói tiếp:

— Một tác phẩm được cất trong thư viện, năm mươi năm không ai mở?

— Hay một câu chuyện khiến một thằng thanh niên tối nay không ra quán game?

— Khiến nó nằm trên giường đọc đến hai giờ sáng?

— Khiến nó cười.

— Khiến nó khóc.

— Khiến nó chờ chương mới.

— Và cuối tháng nó bỏ vài chục nghìn mua chương VIP?

Lão nhún vai.

— Tôi không đủ trình để phán cái nào là nghệ thuật cao hơn.

— Nhưng tôi biết một thứ.

Lão chỉ vào biểu đồ.

— Nó đang sống.

Một giáo sư khác lập tức đứng lên.

— Ông đang đánh đồng mức độ tiêu thụ với giá trị nhân văn.

Lão Trần gật đầu.

— Không.

— Tôi chỉ nói mức độ tiêu thụ là một trong những chỉ số để biết sản phẩm có tiếp cận được con người hay không.

— Văn chương không phải hàng hóa thuần túy.

— Đúng.

— Nhưng người viết vẫn phải ăn cơm.

Cả hội trường cười.

Lão cũng cười.

— Tôi từng thất nghiệp.

— Tôi hiểu cảm giác không có tiền.

— Cho nên tôi không thấy xấu hổ khi nói đến tiền.

Lão nhìn mọi người.

— Tiền không làm một câu chuyện hay hơn.

— Nhưng tiền có thể giúp người viết tiếp tục viết.

Một khoảng lặng xuất hiện.

Lần này không ai phản bác ngay.

Lão Trần quay sang màn hình.

— Các vị muốn tranh luận về nghệ thuật, tôi thua.

— Muốn tranh luận về triết học, tôi cũng thua.

— Nhưng nếu muốn nói về độc giả...

Lão mỉm cười.

— Tôi ngồi đây cả ngày.

Người điều phối nhìn đồng hồ.

Nhưng một giáo sư phía dưới đã giơ tay.

— Tôi có một câu hỏi cuối.

Lão Trần nhìn xuống.

— Mời.

— Ông nói văn chương của mình đang sống vì có hàng triệu người đọc.

— Đúng.

— Nhưng nếu sau này AI có thể tự viết hàng tỷ câu chuyện mà không cần đến con người, thì mô hình của ông có còn ý nghĩa?

Lão Trần im lặng.

Câu hỏi giống hệt câu hỏi hôm qua.

Nếu AI có thể tự viết tốt hơn con người, con người còn cần viết nữa không?

Lão nhìn màn hình.

Nhìn những con số.

Nhìn Tùng.

Nhìn Linh.

Nhìn chú Ba.

Nhìn Hoàng.

Sau đó lão quay lại micro.

— Có.

Một chữ.

Rất ngắn.

Người hỏi chờ.

Lão nói tiếp:

— Vì AI không biết tại sao nó phải viết.

Cả hội trường yên lặng.

— Nó có thể viết về một người cha.

— Nhưng nó không phải người cha.

— Nó có thể viết về thất nghiệp.

— Nhưng nó chưa từng ngồi trong căn phòng trọ đếm từng đồng tiền lẻ.

— Nó có thể viết về thất bại.

— Nhưng nó không biết cảm giác bị người thân coi thường.

Lão Trần đưa tay chỉ vào ngực mình.

— Thứ này mới là nguyên liệu.

— AI chỉ là cái máy xay.

Một vài tiếng cười bật ra.

Lão cũng cười.

— Cho nên các vị cứ yên tâm.

— Tôi chưa định nghỉ viết.

Lão bước xuống khỏi bục.

Lần này tiếng vỗ tay vang lên.

Không phải tất cả.

Nhưng đủ lớn.

Tùng đứng bật dậy.

Linh vỗ tay.

Chú Ba huýt sáo.

Hoàng chỉ ngồi yên, khóe miệng hơi nhếch lên.

Lão Trần vừa bước xuống được vài bậc thì người phê bình lúc nãy bất ngờ đứng lên.

Ông ta không vỗ tay.

Chỉ nói:

— Ông Trần.

Lão quay lại.

— Gì?

— Tôi vẫn không đồng ý với ông.

Lão gật đầu.

— Không sao.

Người kia nhìn lão vài giây.

Rồi nói:

— Nhưng tôi thừa nhận một chuyện.

— Chuyện gì?

— Ông khiến tôi phải suy nghĩ lại về độc giả.

Lão Trần cười.

— Thế là hôm nay tôi không phí công đến đây.

Lão bước xuống.

Không ai biết rằng ở hàng ghế cuối cùng, một người đàn ông trẻ tuổi từ đầu đến cuối không hề tham gia tranh luận đang lặng lẽ ghi chép.

Trên màn hình điện thoại của anh ta chỉ có một dòng:

“Vạn Truyện Group — mô hình sản xuất nội dung quy mô lớn.”

Bên dưới là một con số được khoanh tròn.

5.000.000 độc giả.

Anh ta gửi tin nhắn cho một người nào đó.

“Đã xác định được mục tiêu.”

Vài giây sau, điện thoại rung lên.

Một tin nhắn mới xuất hiện.

“Không mua được thì sao?”

Người thanh niên nhìn lên sân khấu.

Lão Trần đã đi khuất.

Anh ta trả lời:

“Vậy thì mua cả nền tảng.”

--==--

HÃY FOLLOW KÊNH ĐỂ TẠO ĐỘNG LỰC CHO TÁC GIẢ. CÁM ƠN.