CHƯƠNG 25: Cuộc chạm trán với "Hiệp hội tác giả chính thống"
Cái giấy mời đến vào một buổi sáng trời âm u.
Lão Trần đang ngồi xổm bên chiếc bàn gỗ, tay cầm bát mì tôm, mắt dán vào màn hình laptop thì thằng Tùng chạy từ ngoài cửa vào.
— Bố Trần!
Lão ngẩng đầu.
— Gì?
— Có giấy mời.
— Tiền đâu mà mời?
— Không phải mời ăn.
Tùng đặt một phong bì màu kem xuống bàn.
Lão Trần nhìn nó như nhìn một thứ gì rất đáng ngờ.
Lão lau tay vào chiếc quần đùi, cầm phong bì lên.
Bên ngoài in dòng chữ rất trang trọng.
HỘI THẢO KHOA HỌC
“VĂN HỌC MẠNG VÀ VẤN ĐỀ GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT”
Lão đọc xong.
Im lặng.
Tùng đứng bên cạnh chờ phản ứng.
Một lúc sau, Lão Trần hỏi:
— Hội thảo này bán vé không?
— Không.
— Có ăn trưa không?
— Chắc có.
— Thế thì đi.
Tùng ngẩn ra.
— Nhưng họ mời bố làm diễn giả.
Lão Trần đang định gắp mì thì khựng lại.
— Tao?
— Vâng.
— Diễn giả?
— Vâng.
Lão Trần nhìn Tùng.
Tùng nhìn lại.
Hai người cùng im lặng.
Cuối cùng Lão Trần đặt đôi đũa xuống.
— Chết mẹ rồi.
Tin Lão Trần Ngõ Cụt được mời tham dự hội thảo nhanh chóng lọt ra ngoài.
Các diễn đàn truyện mạng lập tức náo nhiệt.
Có người bảo đây là cơ hội để Lão Trần chứng minh AI có thể tạo ra văn học.
Có người lại bảo lão sắp bị “băm” trước mặt giới học thuật.
Một độc giả bình luận:
“Lão Trần mà đứng giữa hội trường toàn giáo sư thì khác gì ông xe ôm đi thi vấn đáp triết học?”
Bình luận đó được chia sẻ hàng nghìn lần.
Tùng đọc xong, cười đến sặc nước.
Lão Trần thì không cười.
Lão đang ngồi trước máy tính.
Trên màn hình là một thư mục mới.
HỘI THẢO — NGHIÊN CỨU ĐỐI THỦ.
Tùng tò mò hỏi:
— Bố định làm gì?
— Học.
— Học gì?
— Học xem bọn họ định chửi tao bằng từ gì.
Tùng bật cười.
— Thế thì cần gì AI?
Lão Trần quay đầu.
— Cần chứ.
Lão gõ xuống bàn.
— Tao học hết cấp ba. Bọn nó học mười mấy năm. Tao không ngu đến mức cầm dao cùn đi chém người cầm kiếm.
Lão chỉ vào màn hình.
— Muốn đánh nhau trên sân của nó thì trước hết phải biết luật sân.
Đêm đó, Xưởng Vạn Truyện không viết truyện.
Tùng ngồi nhập tài liệu.
Linh phụ trách tìm những bài viết liên quan đến văn học mạng.
Chú Ba chẳng hiểu hội thảo khoa học là cái gì nhưng vẫn ngồi cạnh, vừa uống trà vừa nghe.
Còn Hoàng phụ trách hệ thống dữ liệu.
Hàng nghìn trang tài liệu lần lượt được đưa vào máy.
Các bài nghiên cứu.
Các tham luận.
Các bài phỏng vấn.
Các công trình về văn học mạng.
Các bài viết về ngôn ngữ.
Các quan điểm phê bình văn học.
Lão Trần ngồi giữa căn phòng, phì phèo thuốc lá.
Gần nửa đêm, Hoàng quay sang.
— Xong bước một.
— Có gì?
— Em đã phân loại được chủ đề.
— Nói tiếng người.
Hoàng thở dài.
— Họ quan tâm ba thứ. Một là chất lượng văn học. Hai là ngôn ngữ. Ba là tác động của văn học mạng đối với độc giả.
Lão Trần gật đầu.
— Còn cái thứ tư?
Hoàng im lặng vài giây.
— Vị thế của người viết.
Lão Trần cười.
— Đấy mới là thứ quan trọng.
Hai giờ sáng.
Lão Trần ra lệnh:
— Cho tao biết những người sẽ ngồi trên bàn hội thảo đã viết gì trong hai mươi năm qua.
Hoàng nhìn lão.
— Bố định công kích cá nhân à?
— Không.
Lão rít thuốc.
— Tao chỉ muốn biết người ta đang đứng ở đâu rồi mới nghe họ nói tao đang đứng ở đâu.
Dữ liệu tiếp tục được xử lý.
Đến gần sáng, màn hình hiện lên một bảng tổng hợp.
Không phải tất cả công trình đều có số liệu thương mại.
Không phải tác phẩm học thuật nào cũng nhằm mục đích bán sách.
Nhưng khi AI đối chiếu những dữ liệu công khai về lượt xuất bản, tái bản, lượt đọc, phản hồi độc giả và doanh số được công bố, nó phát hiện một khoảng cách rất lớn.
Một bộ phận đáng kể các công trình và tác phẩm được nhắc đến rất ít bên ngoài giới chuyên môn.
Lão Trần nhìn bảng.
Tùng đứng sau lưng.
— Bố định nói cái này thật à?
Lão không trả lời ngay.
Một lúc sau, lão hỏi:
— Nếu tao nói “sách của các ông bán không chạy” thì có thành thằng mất dạy không?
Tùng suy nghĩ.
— Có.
— Nếu tao nói “nhiều tác phẩm học thuật có ảnh hưởng trong giới chuyên môn nhưng không tiếp cận được độc giả đại chúng” thì sao?
— Nghe sang hơn.
— Thế thì nói câu thứ hai.
Hoàng bật cười.
Lão Trần chỉ tay vào màn hình.
— Nhớ kỹ.
— Gì?
— Tao không đi hội thảo để chửi nhau.
Lão dụi điếu thuốc vào gạt tàn.
— Tao đi để hỏi một câu.
— Câu gì?
Lão Trần nhìn ra ngoài cửa sổ.
Trời gần sáng.
— Chữ nghĩa cuối cùng để làm gì?
Ngày hội thảo.
Khách sạn nơi tổ chức sự kiện sáng choang.
Những người đàn ông mặc vest.
Những người phụ nữ mặc áo dài.
Những chiếc bảng tên được đặt ngay ngắn trước bàn.
Máy ảnh.
Micro.
Máy quay.
Một bầu không khí nghiêm túc đến mức chú Ba vừa bước vào đã tự động kéo lại cổ áo.
Tùng ghé tai Lão Trần:
— Bố.
— Gì?
— Bố có thấy mình mặc dép rọ hơi nổi không?
Lão cúi xuống nhìn đôi dép.
— Có.
— Hay về thay?
— Không.
— Tại sao?
— Tao mà thay thì chúng nó tưởng tao là giáo sư.
Tùng suýt phì cười.
Lão Trần bước vào hội trường.
Ngay lập tức có người nhận ra.
— Lão Trần Ngõ Cụt?
Vài ánh mắt quay lại.
Rồi thêm vài ánh mắt.
Một tiếng xì xào lan ra.
— Là ông ta.
— Người viết AI?
— Vạn Truyện Group?
— Nghe nói một ngày ra cả trăm chương.
Lão Trần coi như không nghe thấy.
Lão ngồi xuống hàng ghế dành cho khách mời.
Phía trên sân khấu, một giáo sư tóc bạc đang phát biểu.
Giọng chậm.
Từ ngữ chuẩn xác.
Lập luận chặt chẽ.
Nào là giá trị thẩm mỹ.
Nào là trách nhiệm của người cầm bút.
Nào là nguy cơ thương mại hóa văn chương.
Nào là sự xuống cấp của tiếng Việt trong môi trường số.
Lão Trần nghe được mười phút.
Hai mươi phút.
Ba mươi phút.
Đến phút thứ ba mươi lăm, lão cúi xuống hỏi Tùng:
— Bao giờ đến lượt tao?
— Còn hai người.
— Tốt.
Lão lấy điện thoại ra.
Tùng nhìn thấy màn hình.
Không phải Facebook.
Không phải truyện.
Là bài phát biểu.
Chỉ có đúng một trang.
Tùng ngạc nhiên.
— Bố viết có một trang?
— Ừ.
— Ít thế?
— Tao mà viết mười trang thì tao thành bọn nó rồi.
Cuối cùng cũng đến lượt.
Người dẫn chương trình mời:
— Xin trân trọng giới thiệu tác giả Lão Trần Ngõ Cụt, đại diện cho một thế hệ tác giả văn học mạng ứng dụng công nghệ AI.
Một vài tiếng cười rất nhỏ vang lên bên dưới.
Lão Trần đứng dậy.
Đi lên sân khấu.
Không mang tài liệu.
Không mang máy tính.
Chỉ cầm một chai nước.
Lão đứng trước micro.
Nhìn xuống hội trường.
Hàng trăm người đang nhìn mình.
Lão hắng giọng.
— Tôi không phải nhà văn.
Hội trường im lặng.
— Tôi cũng không phải giáo sư.
Một vài người mỉm cười.
— Tôi càng không phải chuyên gia về văn học.
Lão dừng lại.
— Tôi chỉ là một thằng già năm mươi tư tuổi, từng làm đủ thứ nghề, thất nghiệp, rồi tình cờ dùng AI để viết truyện kiếm tiền.
Có tiếng cười rộ lên.
Lão cũng cười.
— Nhưng tôi có một câu hỏi.
Lão đặt chai nước xuống.
— Một câu chuyện hay thì có cần biết người viết bằng bút, bằng máy đánh chữ hay bằng AI không?
Hội trường bắt đầu yên.
Lão nói tiếp:
— Nếu một người viết tay một nghìn trang mà không ai muốn đọc, còn một người dùng công cụ để viết năm trăm trang khiến một triệu người muốn đọc... thì chúng ta đánh giá cái nào trước?
Một giáo sư phía dưới hơi nhíu mày.
Lão Trần không nhìn ông ta.
— Tôi không nói AI tốt hơn con người.
— Tôi chỉ nói AI là một công cụ.
— Cái búa không xây được căn nhà.
— Nhưng một người thợ giỏi có cái búa tốt sẽ làm việc nhanh hơn một người thợ cầm tay không.
Lão dừng lại.
— Tôi làm thầu nhiều năm.
— Tôi chưa từng hỏi người thợ của mình cái bay có phải do nó tự chế hay không.
— Tôi chỉ hỏi một câu.
Lão nhìn thẳng xuống hội trường.
— Tường có thẳng không?
Cả hội trường bắt đầu xôn xao.
Lão tiếp tục:
— Các vị nói rất nhiều về việc AI làm mất giá trị sáng tạo.
— Tôi hiểu.
— Nhưng tôi muốn hỏi ngược lại.
— Nếu một công cụ mới giúp một người bình thường có khả năng viết, thì vấn đề nằm ở công cụ...
Lão chỉ vào ngực mình.
— Hay nằm ở cách chúng ta sử dụng nó?
Không ai cười nữa.
Lão lấy điện thoại ra.
— Tôi đã đọc những nghiên cứu của các vị.
Một số người ngồi phía dưới bắt đầu chú ý.
— Tôi đọc rất nhiều.
— Có những công trình rất hay.
— Có những nghiên cứu cực kỳ sâu sắc.
— Nhưng tôi cũng nhìn thấy một điều.
Lão ngừng lại.
— Có một khoảng cách rất lớn giữa người viết và người đọc.
Một câu nói đơn giản.
Nhưng cả hội trường im phăng phắc.
— Người viết nói về giá trị.
— Độc giả nói về cảm xúc.
— Người viết nói về nghệ thuật.
— Độc giả hỏi: “Có hay không?”
— Người viết nói về sự trong sáng của tiếng Việt.
— Độc giả mở điện thoại lúc mười hai giờ đêm, đọc được ba chương rồi quyết định ngày mai có quay lại hay không.
Lão Trần cúi xuống.
— Tôi không cho rằng độc giả luôn đúng.
— Nhưng nếu một ngày chúng ta nói chuyện văn chương mà quên mất độc giả...
Lão nhún vai.
— Thì chúng ta đang nói chuyện với chính mình.
Một tràng vỗ tay bất ngờ vang lên.
Không lớn.
Nhưng rõ ràng.
Lão Trần nhìn xuống.
Tùng đang đứng cuối hội trường, hai tay vỗ mạnh nhất.
Linh cũng vỗ.
Ngay cả chú Ba cũng đang vỗ đến đỏ cả lòng bàn tay.
Lão Trần quay lại micro.
— Tôi dùng AI.
— Tôi công khai.
— Tôi kiếm tiền từ nó.
— Tôi không thấy có gì phải xấu hổ.
Lão nhìn xuống hàng ghế đầu.
— Nhưng tôi cũng có một nguyên tắc.
— Nếu dùng AI mà viết ra rác thì đó vẫn là rác.
— Công cụ không cứu được người không biết mình muốn nói gì.
— Và ngược lại...
Lão cầm chai nước lên.
— Người biết mình muốn nói gì thì có thêm một công cụ mạnh trong tay.
Lão uống một ngụm.
— Thế thôi.
Lão bước khỏi micro.
Không có câu kết hoa mỹ.
Không có tràng pháo tay kéo dài.
Nhưng vài giây sau, tiếng vỗ tay bắt đầu lớn dần.
Ở một góc hội trường, có người vẫn ngồi im.
Một người đàn ông khoảng sáu mươi tuổi, từ đầu đến cuối chưa hề vỗ tay.
Ông ta chỉ nhìn Lão Trần.
Ánh mắt rất bình tĩnh.
Rồi ông ta cầm micro.
— Tôi muốn hỏi ông Trần một câu.
Lão Trần quay lại.
— Mời ông.
Người đàn ông chậm rãi nói:
— Nếu một ngày AI có thể tự viết tốt hơn tất cả các nhà văn hiện nay...
Ông ta dừng một nhịp.
— Vậy con người còn cần viết nữa không?
Cả hội trường lập tức im lặng.
Lão Trần đứng giữa sân khấu.
Lần đầu tiên từ khi bước vào hội trường, nụ cười trên mặt lão biến mất.
Lão nhìn người đàn ông.
Sau đó nhìn xuống hàng trăm người đang chờ câu trả lời.
Một câu hỏi rất đơn giản.
Nhưng lần này...
Lão Trần không thể trả lời bằng kinh nghiệm của một người từng làm thầu.
Lão cần một câu trả lời khác.
Và có lẽ...
Đó mới là cuộc chiến thực sự mà Vạn Truyện vừa bước vào.
--==--
HÃY FOLLOW KÊNH ĐỂ TẠO ĐỘNG LỰC CHO TÁC GIẢ. CÁM ƠN.
--==--