CHƯƠNG 4: ÁN OAN TRONG GIAN BUỒNG CHẬT
Năm thứ tư làm Thư ký Tòa án huyện, Trần Chính được Thẩm phán Thẩm giao phụ trách hồ sơ một vụ án hình sự trộm cắp tài sản. Bị cáo là một thanh niên tên Nghĩa, bị cáo buộc đột nhập vào nhà ông trưởng thôn lấy trộm một chiếc ti vi đời mới trị giá mười lăm triệu đồng. Toàn bộ chứng cứ kết tội của cơ quan điều tra vô cùng chặt chẽ: từ bản tường trình của nhân chứng nhìn thấy bóng người giống Nghĩa bỏ chạy trong đêm, cho đến bản tự khai nhận tội có chữ ký và dấu vân tay của chính Nghĩa tại đồn công an. Gần như tất cả mọi người trong tòa án đều nghĩ đây là một vụ án đơn giản, chỉ cần mở phiên tòa xét xử lưu động để răn đe giáo dục là xong.
Tuy nhiên, khi Chính vào trại tạm giam để giao quyết định đưa vụ án ra xét xử và kiểm tra lại lời khai, Nghĩa vừa nhìn thấy anh đã lao đến bám chặt vào song sắt cửa buồng giam, gào khóc thảm thiết: "Cán bộ ơi, tôi bị oan! Tôi không trộm cắp gì cả! Đêm đó tôi đi làm thuê ở xã bên đến ba giờ sáng mới về, có mấy người làm cùng làm chứng nhưng công an không chịu ghi vào biên bản. Họ bắt tôi thức trắng ba đêm liên tục, dọa nếu không ký vào tờ giấy nhận tội thì sẽ bắt cả mẹ già tôi lên đồn vì tội che giấu tội phạm. Tôi sợ quá nên mới phải ký liều cán bộ ơi!". Nhìn ánh mắt dại đi vì sợ hãi và những vết lằn đỏ trên cổ tay Nghĩa, Chính cảm thấy có một điều gì đó bất thường khuất tất đằng sau chồng hồ sơ phẳng phiu kia.
Chính mang sự nghi ngờ này báo cáo với Thẩm phán Thẩm. Ông Thẩm ngồi lặng im hút thuốc, mắt nhìn ra khoảng sân tòa đầy nắng hạ, rồi bảo: "Chính này, trong án hình sự, lời nhận tội của bị cáo chỉ được coi là chứng cứ nếu nó phù hợp với các tài liệu khác của vụ án. Nếu bị cáo kêu oan, chúng ta tuyệt đối không được chủ quan. Con hãy tự mình đi xác minh lại những người làm cùng Nghĩa đêm đó xem sao". Nhận được lệnh của thầy, Chính lập tức đạp xe ròng rã hai ngày trời sang xã bên, tìm gặp bằng được ba người thợ hồ làm cùng Nghĩa. Họ đều khẳng định chắc chắn đêm đó Nghĩa ở cùng họ đổ bê tông đến gần sáng, không thể có mặt ở làng để đi trộm cắp. Biên bản xác minh độc lập của Chính đã giáng một đòn mạnh vào bản cáo trạng vội vàng. Tại phiên tòa sơ thẩm sau đó, trước những lập luận sắc bén và chứng cứ ngoại phạm không thể chối cãi do Hội đồng xét xử đưa ra, đại diện Viện kiểm sát đã phải rút toàn bộ quyết định truy tố. Nghĩa được trả tự do ngay tại tòa. Bước ra khỏi phòng xử án, Nghĩa quỳ sụp xuống ôm lấy chân Chính mà khóc nấc lên. Chính đỡ người thanh niên đứng dậy, lòng anh nhẹ bẫng nhưng cũng đầy trăn trọng. Anh hiểu rằng nếu người gác cổng công lý chỉ biết nhìn vào những tờ giấy ký sẵn mà lười biếng đi tìm sự thật, thì một phán quyết sai lầm sẽ nghiền nát cả cuộc đời của một con người vô tội.