TẬP 12: VỆT SƠN TRÊN CỔNG LÀNG

Cổng làng Đoài cổ kính với mái ngói lưu ly và bức đại tự chữ Hán đã đứng sừng sững ở đầu làng suốt hai thế kỷ, là niềm tự hào và là linh hồn của bao thế hệ người dân nơi đây. Thế nhưng, trong làn sóng đô thị hóa, một bộ phận thanh niên trong làng, đứng đầu là Thắng – một kẻ chuyên môi giới đất đai – cho rằng cái cổng làng cũ kỹ, thấp bé này đang cản trở xe tải lớn chở vật liệu xây dựng vào làng, làm chậm tiến độ thi công của các công trình biệt thự. Thắng vận động thanh niên trong xóm ký đơn đòi phá dỡ cổng làng cũ để xây một cái cổng chào bằng bê tông cốt thép rộng rãi, hiện đại hơn.

Người đứng ra ngăn cản quyết liệt nhất là cụ giáo từ – người cả đời gắn bó với bục giảng và các giá trị văn hóa của làng. Cụ Từ ôm lấy cột gỗ của cổng làng, tuyên bố trước đám đông thanh niên đang cầm búa tạ: "Các anh muốn đập cái cổng này, thì cứ đập vào thân già này trước đi! Cái cổng này là nơi tiễn bao người con của làng đi cứu nước, là nơi đón những người lính chiến thắng trở về. Nó là cái gốc, cái hồn của làng Đoài, các anh đập nó đi thì làng này còn gì là làng nữa?". Thắng cười nhạt, lấy một hộp sơn xịt màu đỏ, xịt một dấu gạch chéo lớn lên bức đại tự cổ kính của cổng làng như một lời thách thức: "Cụ già rồi, tránh ra đi! Thời đại này là thời đại của bê tông, của tiền bạc, chứ không phải thời đại của mấy cái chữ nho hoen rỉ này!".

Cuộc tranh chấp tạm thời lắng xuống khi chính quyền xã vào cuộc, ra quyết định giữ lại cổng làng vì đây là di tích lịch sử cấp tỉnh cần bảo tồn. Thắng hậm hực ra về, lòng đầy oán hận cụ Từ. Vài năm sau, thị trường bất động sản đóng băng, các dự án biệt thự ở làng Đoài đổ vỡ hoàn toàn, Thắng lâm vào cảnh nợ nần chồng chất, bị giang hồ truy đuổi gắt gao. Trong một đêm trốn chạy, Thắng bị đám chủ nợ chặn đường đánh đập dã man ngay tại đầu làng, anh lết thân hình đầy máu vào núp dưới bóng tối của chiếc cổng làng cổ kính.

Giữa đêm đông lạnh giá, một bóng người gầy guộc cầm đèn pin bước ra. Là cụ giáo Từ. Cụ không một lời trách móc chuyện vệt sơn đỏ ngày trước, lặng lẽ dìu Thắng vào gian nhà nhỏ của mình, dùng thuốc nam băng bó vết thương và nấu cho anh một bát cháo hành nóng hổi. Nhìn cụ Từ tỉ mẩn lau vết máu trên mặt mình, Thắng khóc nức nở vì hối hận. Sáng hôm sau, khi vết thương đã đỡ, Thắng lặng lẽ ra đầu làng, tay cầm chiếc bàn chải và xô nước, cặm cụi cạo sạch vệt sơn đỏ mà chính tay mình đã xịt lên bức đại tự năm xưa. Anh hiểu rằng, những công trình bê tông hào nhoáng có thể mọc lên rồi sụp đổ theo đồng tiền, nhưng những giá trị văn hóa cổ kính và lòng bao dung của người già mới là chiếc neo giữ cho tâm hồn mỗi con người không bị sóng gió cuộc đời cuốn trôi.