TẬP 10: TIẾNG KÊU CỦA ĐẤT MẸ
Làng Đoài vốn có nghề truyền thống làm gốm nung bằng củi, những sản phẩm gốm mộc mạc của làng từng đi khắp mọi miền tổ quốc. Nhưng từ khi làng lên nông thôn mới, ông bính – một tiểu thương nhạy bén – đã thuyết phục đại đa số các hộ gia đình chuyển sang mô hình sản xuất gạch công nghiệp bằng lò đứng xả khói than. Lò gạch mọc lên như nấm, ngày đêm nhả những làn khói đen kịt, khét lẹt bao phủ khắp không gian. Đổi lại, túi tiền của người dân trong làng rủng rỉnh hơn, những ngôi nhà mái bằng, nhà tầng đua nhau mọc lên thay thế cho những vườn cây ăn quả.
Người duy nhất kiên quyết phản đối mô hình này là ông cụ am – nghệ nhân làm gốm cổ cuối cùng của làng. Ông am vẫn giữ chiếc lò bầu nung củi truyền thống, ngày ngày cặm cụi nặn từng chiếc bình đất mộc mạc. Ông Bính nhiều lần đến nhà ép ông Am dỡ bỏ lò gốm để nhường đất xây thêm lò gạch, giọng mỉa mai: "Cụ già rồi, ôm cái lò gốm cũ kỹ này mỗi tháng kiếm được vài đồng bạc lẻ làm gì? Nhìn cả làng người ta xây nhà lầu nhờ gạch kìa! Cụ không làm thì để đất đấy cho chúng tôi thuê!". Ông Am nhìn thẳng vào mắt ông Bính, gõ mạnh chiếc gậy xuống đất: "Các người ăn của đất, sống nhờ đất, nhưng lại dùng khói độc đầu độc đất mẹ, đầu độc con cháu. Đồng tiền các người kiếm được hôm nay sẽ phải trả giá bằng mạng sống của ngày mai!".
Lời cảnh báo của ông Am bị coi là gàn dở, cho đến ba năm sau. Bầu không khí ô nhiễm nặng nề khiến số người mắc bệnh về đường hô hấp và ung thư ở làng Đoài tăng vọt một cách kinh hoàng. Đứa con trai độc nhất của ông Bính, niềm hy vọng lớn nhất của gia đình, đột ngột đổ bệnh ung thư phổi giai đoạn cuối do hít phải khói lò gạch từ nhỏ. Ông Bính hoảng loạn, bán sạch tất cả các lò gạch, ôm hàng tỷ đồng chạy vạy khắp các bệnh viện lớn nhỏ nhưng đều nhận được cái lắc đầu bất lực của bác sĩ.
Ngày đứa con trai qua đời, ông Bính thẫn thờ bước đi giữa con đường làng đầy bụi than và khói xám. Ông nhìn về phía ngôi nhà nhỏ của ông Am, nơi chiếc lò gốm nung củi vẫn lặng lẽ nhả những làn khói trắng trong lành vào không trung. Ông Bính quỳ sụp xuống vệ đường, hai tay bốc lấy nắm đất đen kịt vì ám khói than, khóc nức nở. Ông nhận ra mình đã giàu lên nhờ đất, nhưng lòng tham vô độ đã biến mảnh đất quê hương thành một bãi tha ma đầu độc chính dòng máu của mình. Đồng tiền gạch đá không thể mua lại được hơi thở của đứa con trai tội nghiệp.