CHƯƠNG 8: LẦN ĐẦU GẶP GỠ

Cô gái khi ấy còn rất trẻ, mặc chiếc áo mới màu xanh vừa được may trước Tết, đi bên cạnh người đàn ông đã trở thành phu quân của mình chưa tròn một năm. Hai người không dư dả. Phu quân làm một chức quan nhỏ trong vùng, tiền công không có nhiều; cô nhận may vá và thêu khăn cho vài nhà quen. Đêm ấy, họ chỉ định đi xem đèn rồi ghé chùa. Nhưng khi ngang qua một gánh hàng nhỏ bày lược gỗ, vòng đồng và những món trang sức rẻ tiền, anh dừng lại trước chiếc trâm hình hoa.

Người bán nói phần giữa là đá đỏ. Phu quân cô cầm lên nhìn dưới ánh đèn, bật cười bảo đó chỉ là một hạt thủy tinh được mài khéo. Người bán bị nói trúng vẫn không giận, chỉ hỏi nếu biết không quý thì còn mua hay không. Anh vẫn mua.

“Đồng không đáng bao nhiêu, hạt này cũng chẳng phải ngọc,” anh nói khi đưa chiếc trâm cho cô. “Nhưng hoa đẹp. Nàng cài lên chắc sẽ hợp.”

Cô trách anh tiêu tiền không cần thiết, song khóe môi không giấu được nụ cười. Phu quân cô vụng về thử cài lên mái tóc đã vấn, làm lệch cả búi tóc khiến cô phải quay đi sửa lại. Anh đứng bên cạnh nhìn, vẻ hài lòng như vừa mua được món quý nhất trong chợ. Đêm đó, ánh đèn lồng phản chiếu trong hạt thủy tinh đỏ. Cô đã đưa tay chạm lên nó rất nhiều lần trên đường về.

Ký ức kết thúc khi Cảnh Dương xoay chiếc trâm sang mặt sau. Cô gái ngồi bên cạnh, bàn tay vẫn đặt trên tóc nhưng nơi ấy không còn vật gì. Ánh mắt cô buồn đi đôi chút, sau đó lại chăm chú nhìn Cảnh Dương dùng cọ mềm làm sạch lớp bụi rời ở những khe không ảnh hưởng đến bề mặt oxy hóa.

Cậu không đánh bóng món đồ để nó sáng lên. Không ngâm vào dung dịch như những người từng chạm đến chiếc trâm sau này. Mỗi lần thay đổi vị trí, cậu đều nâng toàn bộ thân trâm thay vì kéo phần đầu hoa. Khi phát hiện mối hàn cũ, cậu giảm lực ngay, còn đặt thêm miếng đỡ bên dưới để nó không gãy. Không ai đối xử với món quà của phu quân cô cẩn thận như vậy trong một thời gian rất dài. Ánh mắt cô gái dần trở nên dịu hơn.

Cảnh Dương hoàn toàn không biết có người đang ngồi sát bên. Cậu chuyển sang đối chiếu kiểu hoa với những tài liệu về trang sức dân gian cuối thế kỷ mười chín và đầu thế kỷ hai mươi. Mẫu trâm bằng đồng dạng này không thuộc đồ dùng cung đình hay gia đình quyền quý. Nó được làm bởi thợ thủ công địa phương, kiểu dáng thay đổi theo vùng và hiếm khi có dấu xưởng rõ ràng. Chính vì bình dân nên tư liệu lưu lại rất ít; người ta thường giữ đồ vàng bạc, còn những món bằng đồng khi hỏng dễ bị nấu lại hoặc bỏ đi. Điều ấy khiến việc xác định nguồn gốc khó hơn, không phải dễ hơn.

Cậu chụp phần dấu khắc sau đóa hoa bằng ống kính chuyên dụng. Khi phóng lớn trên màn hình, những đường nông không tạo thành tên thợ như cậu dự đoán. Chúng giống hai ký tự bị mài gần hết, hoặc một ký hiệu riêng được khắc thêm sau khi món đồ hoàn thành. Cảnh Dương sao chép lại từng nét vào sổ, chưa cố đọc.

Khoảng chín giờ ba mươi, tại trụ sở của Bộ phận Điều tra Đặc biệt, Hoàng Nam nhận một phong bì hồ sơ mới. Bên trong là giấy tờ phục vụ thân phận công khai đã được chuẩn bị từ sáng sớm. Tên anh không thay đổi. Gương mặt, số điện thoại và phần lớn thông tin cá nhân có thể kiểm tra cũng vẫn là thật; thứ được bổ sung là nghề nghiệp cùng một quá trình làm việc đủ hợp lý để giải thích vì sao anh thường xuyên tìm đến các cửa hàng đồ cổ, người sưu tầm và những nơi lưu tài liệu cũ.

Theo hồ sơ công khai, Nguyễn Hoàng Nam là cộng tác viên nghiên cứu của một trung tâm tư liệu văn hóa dân gian, phụ trách thu thập hình ảnh và thông tin về hiện vật sinh hoạt trong các gia đình Nam Bộ. Hướng nghiên cứu đủ rộng để anh có thể hỏi về đồ gỗ, kim loại, giấy tờ viết tay hay tập tục liên quan đến hiện vật mà không khiến người nghe nghi ngờ. Một địa chỉ thư điện tử, danh thiếp và trang giới thiệu cơ bản đã được chuẩn bị.

Kèm theo giấy tờ là một tập bản sao từ bộ sổ kê đồ của một gia đình cũ tại Gia Định. Tài liệu có thật, đã được lưu trữ từ lâu và không liên quan đến vụ án đang điều tra. Một số trang dùng xen chữ Hán và chữ Nôm, ghi tên đồ thờ, đồ gia dụng cùng vài khoản mua bán. Cục đã xin bản sao qua đơn vị phối hợp, đủ để Hoàng Nam mang đến như lý do cần một người đọc và chú giải.

Nam xem toàn bộ tập giấy hai lần, ghi nhớ nguồn gốc, thời gian cùng những phần đã được dịch. Anh không cố học thuộc câu trả lời mẫu. Cảnh Dương có chuyên môn thật; chỉ cần một chi tiết sai quá rõ, cuộc tiếp cận đầu tiên sẽ lập tức mang mùi sắp đặt. Cách an toàn hơn là nói đúng mục đích của tập tài liệu, thừa nhận giới hạn kiến thức và thuê cậu làm công việc cậu vốn vẫn nhận.

Mười giờ mười lăm, Hoàng Nam rời trụ sở.

Ở Trần Gia, Cảnh Dương vừa hoàn thành vòng kiểm tra đầu tiên cho chiếc trâm. Cậu đưa hiện vật trở lại hộp bảo quản, chưa khóa tủ vì muốn đối chiếu thêm tài liệu sau khi uống cà phê. Cô gái vẫn ngồi cạnh, đôi mắt dõi theo chiếc trâm đến lúc nắp hộp khép lại.

Tiếng chuông đồng trên cửa vang lên.

Cô gái quay đầu trước Cảnh Dương. Người đàn ông bước vào cao hơn hẳn khung khách thường thấy trong tiệm. Anh mặc sơ mi màu xanh xám cùng quần dài tối màu, mang theo một bìa hồ sơ da. Vóc người cao lớn và rắn chắc khiến lối vào có vẻ hẹp hơn, nhưng cách anh dừng sau cánh cửa, chờ người bên trong ngẩng lên rồi mới bước tiếp lại không tạo cảm giác áp đảo. Nước da hơi rám nắng, mái tóc đen cắt ngắn, gương mặt nam tính với đường nét rõ ràng. Điều dễ chú ý nhất là ánh mắt bình tĩnh, luôn nhìn thẳng nhưng không khiến người đối diện cảm thấy bị soi xét.

Ngay khi Hoàng Nam bước qua ngưỡng cửa, thiết bị giấu trong túi áo bỗng rung lên một nhịp ngắn. Phản ứng yếu đến mức người bình thường có thể tưởng điện thoại vừa nhận thông báo, nhưng Nam biết thiết bị ấy không rung nếu không chạm phải dao động cần ghi nhận. Anh không dừng bước, chỉ khẽ đặt ngón tay lên mép túi theo một động tác tự nhiên. Cùng lúc đó, khóe mắt anh thoáng bắt được một bóng hình mảnh mai đang ngồi bên trái Cảnh Dương. Màu áo xanh sẫm và đường nét nghiêng của một gương mặt nữ chỉ hiện lên trong khoảnh khắc, sau đó bóng người vội vã lùi khỏi vùng sáng rồi tan biến.

Cô gái không biết người vừa bước vào là ai. Cô chỉ cảm thấy một luồng chính khí mạnh mẽ và ngay thẳng theo anh tràn qua cửa, không mang ác ý cũng không cố tình hướng về phía mình, nhưng vẫn khiến hình thể vốn mỏng manh trở nên chao đảo. Nỗi sợ xuất hiện gần như bản năng. Trước khi Hoàng Nam kịp nhìn rõ, cô đã rời khỏi chiếc ghế, thu mình vào vùng tối quanh hộp đựng cây trâm và biến mất hoàn toàn.

Cảnh Dương cảm thấy một làn gió mỏng lướt qua vai trái. Cậu quay đầu nhìn, chỉ thấy mép tấm lót trên bàn khẽ lay rồi đứng yên. Cửa tiệm vừa mở, người khách còn đứng gần lối vào nên cậu cho rằng đó chỉ là luồng gió bị kéo vào từ ngoài phố.

Cảnh Dương đứng dậy.

“Chào anh. Anh muốn xem hiện vật hay cần thẩm định?”

“Tôi muốn nhờ đọc và chú giải một ít tài liệu cũ.” Người đàn ông lấy danh thiếp đặt lên quầy bằng hai tay. “Tôi là Nguyễn Hoàng Nam, đang cộng tác cho một dự án thu thập tư liệu về đồ dùng trong các gia đình Nam Bộ. Tôi tìm thấy thông tin của Trần Gia trên diễn đàn bảo tồn hiện vật. Có người nói chủ tiệm đọc được chữ Nôm.”

Cảnh Dương nhận danh thiếp. Thiết kế đơn giản, có tên trung tâm, địa chỉ thư điện tử và số điện thoại. Cậu đọc rồi nhìn người đối diện.

“Tôi đọc được, nhưng còn tùy niên đại, lối viết và tình trạng văn bản. Có tài liệu tôi vẫn phải hỏi thêm người khác hoặc tra tài liệu.”

“Như vậy đã hơn tôi rất nhiều rồi.” Hoàng Nam mở bìa hồ sơ, lấy ra ba bản sao đặt trên phần quầy trống. “Tôi không cần bản dịch ngay. Trước hết muốn biết chúng ghi những loại hiện vật nào và có phần nào đáng để đối chiếu với ảnh trong dự án hay không.”

Cảnh Dương chưa cầm lên, chỉ cúi quan sát qua lớp bìa bảo vệ.

“Anh biết nguồn của những trang này chứ?”

“ Từ bộ sổ kê đồ của một gia đình từng sống ở vùng Gia Định. Bản gốc hiện do hậu duệ giữ, trung tâm chỉ có bản chụp được cho phép sử dụng nghiên cứu. Tôi mang bản sao, không phải tài liệu gốc.”

“Khoảng thời gian?”

“Phần đầu được cho là cuối thế kỷ mười chín, những trang sau có bổ sung đến đầu thế kỷ hai mươi. Nhưng niên đại hiện chỉ dựa vào ghi chú của gia đình, chưa xác minh từ giấy và mực.”

Cảnh Dương đeo găng mỏng rồi lấy một bản ra xem. Dù chỉ là bản sao, chất lượng chụp khá tốt. Mỗi trang chia thành nhiều cột dọc, phần tiêu mục dùng chữ Hán, còn tên một số đồ dùng và ghi chú mang nhiều tự dạng Nôm. Có trang liệt kê chân đèn, mâm đồng, hộp trầu; trang khác ghi tiền sửa tủ, thay bản lề và thuê thợ sơn lại khám thờ. Nội dung thật, cấu trúc hợp lý và đủ phức tạp để cần người có chuyên môn.

“Anh muốn dịch toàn bộ?” Cảnh Dương hỏi.

“Chưa cần. Tôi muốn lập danh sách tên đồ vật trước. Một số cách gọi trong sổ không còn dùng phổ biến, phần đó cần chú giải để người xử lý ảnh không gắn sai.”

“Có bao nhiêu trang?”

“Hai mươi bảy. Hôm nay tôi chỉ mang ba trang mẫu. Nếu anh nhận, tôi sẽ gửi bản chụp đầy đủ cùng xác nhận quyền sử dụng.”

Cảnh Dương xem thêm một trang, dừng ở tên một loại hộp nhỏ được ghi bằng chữ Nôm địa phương. Công việc không quá khác những tài liệu cậu từng hỗ trợ, nhưng cách trình bày có hệ thống và hình ảnh rõ hơn nhiều bộ gia phả khách lẻ thường mang đến.

“Tôi có thể nhận,” cậu nói. “Nhưng tôi cần xem toàn bộ trước khi báo thời gian. Nếu chỉ lập danh mục, khoảng một tuần. Phần nào phải đối chiếu dị thể hoặc tra cứu thêm sẽ tính riêng. Tôi cũng cần văn bản xác nhận bản gốc được phép sử dụng, vì tôi không nhận dịch tài liệu gia đình khi chưa rõ người giao có quyền hay không.”

Hoàng Nam gật đầu.

“Được. Tôi sẽ gửi đủ giấy tờ.”

Anh không hỏi về Vĩnh Phúc, không nhìn quanh quá lâu và cũng không cố kéo câu chuyện sang đời tư. Khi Cảnh Dương hỏi dự án sẽ công bố ở đâu, Nam nói trung tâm đang xây kho dữ liệu nội bộ trước, một phần sau này có thể dùng cho triển lãm số nhưng chưa chốt thời gian. Cậu hỏi tên người phụ trách học thuật; anh đưa đúng tên ghi trong tài liệu và chủ động nói có thể để Cảnh Dương liên hệ trực tiếp nếu cần xác nhận.

Những chi tiết có thể kiểm tra khiến cuộc trao đổi giống một lời mời hợp tác bình thường hơn là cái cớ được chuẩn bị vội. Trong suốt thời gian ấy, cô gái không xuất hiện lại. Thiết bị trong túi Hoàng Nam cũng trở về im lặng, như thể phản ứng lúc anh bước qua cửa chỉ là một dấu vết quá yếu vừa kịp lướt khỏi phạm vi cảm nhận.

“Xin lỗi nếu tôi đến không đúng lúc,” Hoàng Nam nói, nhìn bộ dụng cụ trên bàn. “Anh đang thẩm định?”

“Một chiếc trâm đồng khách gửi chiều qua. Tôi vừa kiểm tra sơ bộ.”

Nam chỉ nhìn từ khoảng cách hiện tại, không bước đến gần.

“Tôi có làm gián đoạn quy trình không?”

“Không. Tôi đang chờ nghỉ mắt trước khi xem tiếp.”

“Vậy tôi xin mười phút nữa thôi.”

Sự tôn trọng khoảng cách với hiện vật khiến thiện cảm của Cảnh Dương tăng thêm một chút. Nhiều người tự nhận nghiên cứu thường vừa thấy đồ trên bàn đã muốn cầm lên, còn người trước mặt thậm chí không hỏi nguồn gốc khi biết đó là tài sản khách hàng.

Hai người chuyển sang bàn nhỏ cạnh cửa sổ để thống nhất phạm vi công việc. Hoàng Nam ngồi đúng chiếc ghế cô gái từng xuất hiện tối qua. Cảnh Dương thoáng nhớ lại hình ảnh ấy, ánh mắt dừng trên phần tựa lưng lâu hơn bình thường.

“Có vấn đề gì sao?” Nam hỏi.

“Không. Tôi chỉ đang nghĩ cần thay chiếc ghế này. Dạo gần đây ai ngồi vào cũng khiến tôi chú ý.”

“Nó không chắc à?”

“Chắc. Vấn đề chắc nằm ở chủ tiệm.”

Hoàng Nam khẽ cười. Đó là lần đầu vẻ nghiêm túc trên gương mặt anh dịu xuống.

“Nếu cần, tôi có thể đổi ghế.”

“Không cần. Anh cứ ngồi đi. Nếu nó tự di chuyển thì báo tôi.”

Câu nói mang giọng đùa nên Nam không truy hỏi. Cảnh Dương cũng nhanh chóng chuyển sang báo phí, phương thức nhận tài liệu và yêu cầu bảo mật. Hai người thống nhất Nam sẽ gửi bản mềm trước cuối ngày, còn hai ngày sau quay lại giao giấy xác nhận cùng bộ ảnh đối chiếu. Cảnh Dương ghi lịch hẹn bằng bút máy, xé một phiếu công việc tạm thời rồi đưa anh giữ.

Trong suốt cuộc nói chuyện, Hoàng Nam không phát hiện dấu hiệu Cảnh Dương nghi ngờ thân phận của mình. Cậu kiểm tra nguồn tài liệu vì nguyên tắc nghề nghiệp, không phải vì đề phòng cá nhân. Những câu hỏi đều xoay quanh quyền sử dụng, niên đại và đầu ra nghiên cứu. Khi Nam nói không biết một từ cổ trong bản sao, Cảnh Dương giải thích ngắn gọn mà không tỏ vẻ khoe kiến thức. Cậu cũng không biểu hiện rằng mình đã thấy bóng người vừa biến mất; ngoài lần quay đầu vì luồng gió thoáng qua vai, sự chú ý của cậu hoàn toàn dành cho vị khách và tập tài liệu.

Về phía Cảnh Dương, Nguyễn Hoàng Nam chỉ là một cộng tác viên nghiên cứu được chuẩn bị khá kỹ. Cách nói chuyện chừng mực, hồ sơ rõ ràng và không tùy tiện chạm vào hiện vật khiến anh dễ chịu hơn nhiều khách hàng tự cho mình hiểu đồ cổ. Vóc người rắn chắc có phần không giống hình dung thông thường về một người làm tư liệu, nhưng thành phố này không có quy định nhà nghiên cứu phải gầy, đeo kính và ho mỗi khi mở sách.

“Tôi sẽ gửi thư trước, anh kiểm tra đúng địa chỉ trên danh thiếp rồi hãy tải tài liệu,” Hoàng Nam nói khi đứng dậy.

“Được. Khi nhận, tôi sẽ phản hồi kèm mẫu thỏa thuận.”

“Cảm ơn anh đã nhận việc.”

“Anh trả phí đầy đủ là được, không cần cảm ơn quá sớm.”

Nam cất phiếu, chào rồi rời tiệm. Chuông đồng trên cửa vang lên một tiếng trong trẻo. Cảnh Dương nhìn theo người khách mới đi qua đường. Hoàng Nam lên xe, kiểm tra điện thoại rồi hòa vào dòng phương tiện như bất kỳ người nào vừa hoàn thành một cuộc hẹn công việc.

Cuộc tiếp cận đầu tiên kết thúc mà không để lại một chút gượng gạo nào.

Mười lăm phút sau, trong một tin nhắn gửi qua hệ thống nội bộ, Hoàng Nam báo ngắn gọn: “Đã thiết lập liên hệ bằng công việc nghiên cứu. Đối tượng không nghi ngờ. Thiết bị phản ứng một lần khi vào tiệm; quan sát thấy bóng người nữ cạnh đối tượng nhưng dấu vết biến mất ngay, chưa thể xác nhận. Sẽ quay lại theo lịch sau hai ngày.”

Tại Trần Gia, Cảnh Dương đã trở về bàn thẩm định. Cậu mở hộp, đặt chiếc trâm dưới ánh đèn thêm lần nữa. Phải đến khi tiếng xe của Hoàng Nam đã mất hẳn ngoài phố và cảm giác áp lực vô hình trong căn tiệm tan đi, cô gái áo xanh mới chậm rãi hiện lại. Cô nhìn ra cửa với chút dè chừng còn sót, sau đó mới quay về chiếc ghế bên cạnh Cảnh Dương. Lần này cô ngồi xa hơn trước một chút, nhưng ánh mắt vẫn chăm chú, vừa mong đợi vừa kiên nhẫn.

Mảnh giấy viết chữ Nôm nằm trong túi bảo quản ở cuối bàn mà cậu đã bảo quản khi phát hiện nó nằm trên bàn buổi sáng. Cảnh Dương chưa có thời gian dịch, nên không biết ba hàng chữ ấy là lời giải thích đầu tiên cô gái đã mất gần trọn một đêm mới viết xong. Mực từ cây bút hiện đại không quen với tay cô, nhiều chữ phải dừng lại nhớ rất lâu, nhưng ý nghĩa của chúng chỉ có một:

Cô không muốn làm hại cậu.

Và chiếc trâm bằng đồng kia vốn thuộc về cô.