CHƯƠNG 8: NGƯỜI ĐỘI TRƯỞNG DU KÍCH
Buổi sáng hôm ấy, căn nhà làm việc của huyện mở cửa từ rất sớm.
Đêm qua, nhiều người trong vùng gần như không ngủ. Người từ các xã lần lượt
tìm về, mang theo những mẩu tin rời rạc của trận đánh. Có người biết một đoạn
đường bị phục kích, người biết một toán quân Pháp đã rút về hướng nào, người
khác chỉ biết trong đêm có người bị thương được đưa qua sông. Không ai có đủ
thông tin để ghép thành một bức tranh hoàn chỉnh. Phạm Văn Bình ngồi bên chiếc
bàn gỗ, trước mặt là mấy tờ giấy đã nhàu. Anh ba mươi chín tuổi, người cao, gầy,
nước da sạm. Chiếc áo nâu mặc từ hôm qua chưa kịp thay. Từ sáng đến giờ, anh đã
nghe báo cáo của mấy nơi.
Bình đặt bút xuống.
— Bên Thanh Minh báo chưa?
Người giao tin đứng cạnh bàn đáp:
— Chưa đầy đủ. Đồn bên kia vẫn đang đóng đường lớn.
Bình gật đầu.
— Còn đội của Định?
— Chưa tập hợp đủ.
— Có ai mất liên lạc không?
— Chưa rõ.
Bình không hỏi thêm.
Anh biết những chữ “chưa rõ” trong những ngày như thế này có thể kéo dài đến
tận tối.
Cửa lại mở.
Lê Văn Mẫn bước vào.
Mẫn khoảng bốn mươi hai tuổi, người đậm, khuôn mặt vuông, mái tóc đã lấm
tấm bạc. Ông đặt xuống bàn một cuốn sổ và một mảnh giấy.
— Gạo bên phía trong còn không nhiều.
Bình ngẩng lên.
— Còn bao nhiêu?
— Nếu chỉ tính kho huyện thì không đủ lâu.
— Các xã?
— Còn phải hỏi.
Mẫn kéo ghế ngồi xuống.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 110— Dân cũng vừa phải tránh đường. Không thể cứ lấy hết của họ.
Bình nhìn ông.
— Tôi biết.
— Biết thì tốt.
Mẫn mở sổ.
— Tôi đang tính lại số gạo có thể huy động. Thuốc cũng thiếu.
Bình im lặng một lúc rồi nói:
— Cứ tính trước.
Mẫn gật đầu.
Hai người đều hiểu những con số trên giấy không phải những con số vô tri. Một
bao gạo là một gia đình phải bớt đi phần ăn. Một chiếc xe là một người phải đi tìm.
Một chuyến vận chuyển là một đoạn đường phải có người bảo vệ.
Cửa lại mở.
Nguyễn Văn Dụ bước vào.
Ba mươi mốt tuổi, người nhỏ, nhanh nhẹn. Anh dựng chiếc xe đạp ngoài hiên,
tháo chiếc túi vải trên vai xuống.
Bình nhìn anh.
— Có tin gì?
Dụ lắc đầu.
— Chưa có gì chắc.
— Thanh Minh?
— Đường phía ấy có người Pháp kiểm tra.
— Còn đường qua Giếng?
— Đi được, nhưng phải vòng.
Bình chỉ vào bản đồ đơn sơ trên bàn.
— Từ đây sang Gạo?
Dụ cúi xuống nhìn.
— Có thể đi qua bờ ruộng.
— Ban ngày?
— Nếu cần.
Bình gật đầu.
— Được. Nghỉ một chút rồi đi tiếp.
Dụ không hỏi đi đâu.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 111Anh chỉ cầm lại túi.
— Vâng.
Bình nhìn theo anh ra cửa. Người giao liên biết rất nhiều con đường. Nhưng
anh không biết toàn bộ những gì đang diễn ra trên những con đường ấy. Đó cũng
là cách hệ thống này vận hành.
Tin tức đi từng đoạn.
Mỗi người giữ một phần.
Không ai nhìn thấy tất cả.
****
Ở xã Thanh Minh, buổi sáng cũng bắt đầu bằng những công việc không thể trì
hoãn. Trụ sở xã nằm cách khu Bãi Chợ không xa. Đó chỉ là một căn nhà dân được
mượn làm nơi làm việc. Bàn ghế đơn sơ, giấy tờ để trong những chiếc hòm gỗ, một
chiếc đèn dầu đặt trên góc bàn. Nguyễn Văn Thành đang ngồi kiểm lại danh sách.
Anh ba mươi tư tuổi, vóc người vừa phải, khuôn mặt hiền nhưng có vẻ mệt mỏi.
Công việc của Thành không phải cầm súng. Anh lo những thứ mà nếu thiếu thì
những người cầm súng cũng không thể làm gì.
Chỗ trú.
Lương thực.
Người đưa tin.
Nhà nào có thể cho ở nhờ. Nhà nào có thể giấu người. Nhà nào vừa có người bị
thương. Một người phụ nữ đứng trước bàn.
— Nhà tôi còn hai bao gạo.
Thành ngẩng lên.
— Có thể giữ lại một bao không?
— Được.
— Bao còn lại xã sẽ lấy một phần.
Người phụ nữ gật đầu.
Thành ghi vào sổ.
— Nhưng nếu nhà chị thiếu thì báo. Đừng tự chịu.
Người phụ nữ đi khỏi.
Một thanh niên khác bước vào.
— Anh Thành, nhà ông Năm hỏi có phải chuyển người sang Giếng không.
— Chưa.
— Vì đường Bãi Chợ vẫn bị để ý?
— Ừ.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 112Thành nhìn ra ngoài.
Từ đây, không thể nhìn thấy đồn Thanh Minh. Đồn nằm ở một khu khác trong
địa bàn xã, gần phía Bãi Chợ hơn. Nhưng những ngày như hôm nay, người trong xã
đều biết những hoạt động ở đó sẽ ảnh hưởng đến mọi làng xung quanh.
Thành gấp sổ.
— Nếu có người từ huyện xuống thì đưa vào trong này.
— Vâng.
— Còn đội du kích?
— Định đang tập hợp người.
Thành gật đầu.
— Khi nào đủ người bảo anh ấy qua đây.
Người thanh niên đi khỏi.
Thành lại cúi xuống đống giấy. Ngoài kia, xã Thanh Minh vẫn hoạt động. Bãi
Chợ vẫn có người đi lại. Làng Giếng vẫn có người ra đồng. Làng Gạo vẫn phải lo
chuyện gạo. Chiến tranh không thể bắt những việc ấy dừng lại hoàn toàn.
****
Đội du kích tập trung trong một căn nhà nằm khuất phía sau một vườn chuối.
Khoảng hơn chục người.
Không ai đứng nghiêm chỉnh thành hàng. Một người đang lau khẩu súng. Một
người ngồi vá lại quai túi. Một người nằm dựa vách, mắt nhắm nghiền vì cả đêm
chưa ngủ. Ở góc nhà, một thanh niên trẻ đang kiểm lại số đạn ít ỏi còn lại.
Định bước vào.
Anh khoảng ngoài ba mươi, người chắc, không cao. Khuôn mặt sạm vì nắng, tóc
cắt ngắn. Bộ quần áo trên người đã bạc màu và có vài chỗ được vá lại. Định không
có vẻ gì của một người chỉ huy.
Anh bước đến chiếc bàn.
— Quân số?
Người ngồi gần đó đưa sổ.
Định mở ra.
Anh đọc từng tên.
— Tấn đâu?
— Ra phía bờ ruộng.
— Lợi?
— Ở nhà ông Bảy.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 113— Làm gì?
— Đưa tin.
Định gật đầu.
Anh chuyển sang dòng khác.
— Người bị thương?
Một người chỉ về góc nhà.
— Cánh tay.
Định bước tới.
— Thế nào?
— Không nặng.
Định nhìn vết băng.
— Hôm nay nghỉ.
— Tôi vẫn đi được.
— Tôi bảo nghỉ.
Người kia im lặng.
Định quay lại.
— Hôm nay không ai tự ý đi qua đường lớn.
Một người hỏi:
— Nếu huyện gọi?
— Có giao liên.
— Còn phía Bãi Chợ?
— Cứ để mắt.
Định nhìn từng người.
— Đừng nghĩ sau trận đêm qua thì người Pháp sẽ bỏ qua.
Không ai nói gì.
Định khép cuốn sổ.
— Làm việc đi.
Anh bước ra ngoài.
Chỉ một lúc sau, mọi người lại tản ra làm việc của mình. Không có gì đặc biệt
xảy ra. Nhưng đó chính là công việc của đội.
****
Gần trưa, Nguyễn Văn Dụ đưa tin tới. Anh dựng xe ngoài sân rồi bước vào.
Định đang ngồi bên cửa.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 114Dụ đưa mảnh giấy.
— Huyện gửi.
Định nhận lấy, đọc nhanh.
— Bình bảo tôi tập hợp đủ người rồi báo lên.
— Vâng.
— Còn gì nữa?
Dụ lắc đầu.
— Chưa.
Định gấp mảnh giấy.
— Đường phía Bãi Chợ thế nào?
— Vẫn có người để ý.
— Phía Gạo?
— Đi được.
Định gật đầu.
— Chiều quay lại huyện báo.
Dụ nhìn anh.
— Có cần tôi đưa người đi không?
— Không. Cậu đi một mình.
Dụ gật đầu rồi quay ra. Định nhìn theo chiếc xe đạp đi khuất khỏi hàng cây.
Anh biết Dụ nhanh.
Biết đường.
Nhưng anh cũng biết Dụ không thể biết mọi thứ.
Không ai biết hết.
Định đã làm công việc này đủ lâu để hiểu rằng một người chỉ có thể chắc chắn
về những gì mình trực tiếp nhìn thấy.
****
Đầu giờ chiều, Hòa trở về. Anh bước vào sân, dựng chiếc xe đạp bên gốc cây.
Định đang xem lại danh sách.
— Bên kia thế nào?
Hòa ngồi xuống.
— Đường chưa yên.
— Người của mình?
— Hai người còn ở lại.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 115Định hỏi tên.
Hòa nói.
Định ghi xuống.
— Có thấy Pháp quay lại không?
— Chưa.
— Có người bị thương?
— Một người. Đã chuyển vào trong.
Định gật đầu.
Hòa im lặng một lúc.
— Vân vẫn ở ngoài ấy.
Định ngẩng lên.
— Ở đâu?
— Gần bến.
Định nhìn Hòa vài giây.
Rồi cúi xuống cuốn sổ.
— Cậu vừa đi qua đó?
— Có.
— Việc riêng để sau.
Hòa không đáp.
Định đưa cho anh một mảnh giấy.
— Đưa cái này lên xã Thanh Minh.
Hòa nhận lấy.
— Bây giờ?
— Bây giờ.
Hòa đứng dậy.
Định nói thêm:
— Chiều còn phải kiểm tra phía Giếng.
Hòa gật đầu.
Anh đi khỏi.
Định tiếp tục viết.
Trong mắt anh, Hòa vừa là người trong đội. Nhưng anh cũng biết Hòa đang có
một chuyện riêng. Chỉ là những ngày như thế này không phải lúc nào cũng cho
người ta quyền giải quyết chuyện riêng của mình.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 116****
Chiều xuống.
phía Giếng.
Những người trong đội lần lượt rời căn nhà để làm nhiệm vụ. Có người đi về
Có người sang phía Gạo.
Một người được cử tới gần Bãi Chợ để quan sát đường. Một người khác về xã
Thanh Minh báo tình hình.
Căn nhà dần yên.
Định ở lại.
Anh ngồi một mình bên chiếc bàn thấp. Cuốn sổ quân số mở trước mặt. Ánh
sáng cuối ngày lọt qua khe cửa. Định cầm bút chì, đánh dấu từng cái tên.
Một người đã về.
Một người đang làm nhiệm vụ.
Một người bị thương.
Một người chưa có tin.
Anh dừng lại ở dòng cuối.
Tên Nghĩa.
Người mới vào đội.
Định nhớ lại khuôn mặt cậu thanh niên buổi sáng.
Còn trẻ.
Trẻ đến mức khi đứng giữa những người khác, người ta dễ quên rằng cậu vẫn
chưa biết hết những thứ mà những người lớn hơn đã phải biết. Định lấy một tờ giấy
khác.
Anh viết tên Nghĩa xuống.
Tuổi: 19.
Bút dừng lại.
Ngoài sân có tiếng bước chân.
Một người trong đội ló đầu vào.
— Anh Định.
— Ừ.
— Anh còn làm à?
— Còn chút việc.
Người kia nhìn xuống tờ giấy.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 117— Ghi quân số à?
— Ừ.
— Thằng Nghĩa mười chín tuổi đấy.
Định nhìn con số mình vừa viết.
— Biết.
— Thế sao anh ghi mười tám?
Định đặt bút xuống.
— Nó còn nhỏ.
Người kia bật cười.
— Mười chín rồi mà còn nhỏ gì nữa?
Định nhìn ra ngoài sân.
— Với cái này thì vẫn nhỏ.
Người kia không cười nữa.
Định gấp tờ giấy lại.
Anh thu dọn những thứ trên bàn. Cuốn sổ quân số được đặt vào chiếc túi vải.
Trước khi đứng dậy, Định mở lại trang có những cái tên của ngày hôm trước. Một
cái tên đã bị gạch ngang.
Anh nhìn nó một lúc.
Không có ai ở đây để hỏi anh đang nghĩ gì. Cũng chẳng có lý do gì để anh phải
nói.
Anh chỉ khép cuốn sổ.
Ngoài kia, trời đã tối.
Định bước ra sân.
Ở phía xa, từ hướng con đường dẫn về Bãi Chợ, có tiếng động cơ vọng lại rất
nhỏ.
Anh đứng nghe.
Rồi quay vào.
— Đóng cửa.
Người bên trong đáp:
— Vâng.
Cánh cửa gỗ khép lại.
Trong xã Thanh Minh, những người khác vẫn đang làm việc. Ở huyện, Bình còn
chờ tin. Mẫn còn phải tính số gạo có thể huy động. Dụ đang trên một con đường
khác. Thành vẫn còn những người cần chỗ trú và những kho gạo cần kiểm lại. Ở
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI · 118một nơi xa hơn, Trần Đức Nhuận sẽ nhận những báo cáo được chuyển lên từ nhiều
địa phương khác nhau. Còn Định trở lại với căn nhà nhỏ của đội du kích. Ngày mai,
anh vẫn sẽ phải biết người nào đi đâu.
Ai cần được đưa về.
Ai cần được giữ lại.
Và nếu một người không trở về, anh sẽ phải tìm cách điền vào chỗ trống mà
người đó để lại. Đó là công việc của anh.
BẾN NƯỚC CUỘC ĐỜI ·