CHƯƠNG 6: HAI THẾ GIỚI

CHƯƠNG 6

HAI THẾ GIỚI

Sáng hôm sau, Vân dậy từ lúc trời còn chưa sáng hẳn.

Mẹ cô đã nhóm bếp. Cha cô ngồi ngoài hiên, cầm con dao nhỏ sửa lại cán chiếc cuốc. Vân ăn vội bát cơm nguội với ít dưa muối rồi ra sân.

Nguyễn Văn Lực ngẩng lên.

— Hôm nay ra đồng phía nào?

— Phía mương.

— Cái bờ hôm qua còn lún.

— Con biết.

Lực gật đầu.

Vân vác cuốc lên vai.

Cô đi được vài bước thì chợt nhìn về phía đường. Từ đó có thể thấy một đoạn mái ngói của nhà họ Nguyễn, sau hàng cây.

Vân đứng lại rất ngắn.

Cô cũng không biết mình nhìn để làm gì.

Rồi cô quay đi.

— Sao thế? — Lực hỏi.

— Không có gì.

Cô đi tiếp.

Con đường ra ruộng vẫn như mọi ngày. Một vài người đi trước, tiếng chân trâu kéo theo tiếng lục lạc chậm chậm phía xa.

Vân làm việc từ sáng.

Đất còn ướt, cuốc xuống không khó nhưng kéo lên thì nặng. Cô làm nhanh hơn mấy người cùng nhóm. Đến gần trưa, một chiếc xe bò chở rơm đi qua đoạn đường đất cạnh bờ mương. Bánh xe sa xuống một vũng bùn. Người đánh xe quất roi vào con trâu. Vân đang làm cách đó không xa liền quát:

— Đừng đánh nữa!

Người kia quay lại.

— Không đánh thì nó đứng đấy à?

Vân đặt cuốc xuống.

— Anh đánh nó thì bánh xe có tự lên đâu.

Cô gọi thêm hai người.

Mấy người cùng xuống đẩy.

Sau vài lần, chiếc xe nhích được khỏi vũng.

Người đánh xe thở phào.

— Cảm ơn.

Vân nhặt cuốc lên.

— Lần sau đi tránh chỗ ấy.

Cô quay lại ruộng.

Không biết rằng ở đầu con đường phía trên, có một người vừa đi qua và đã nhìn thấy tất cả.

****

Khải đi cùng Mão.

Anh có việc phải ghé qua một nhà trong làng để lấy giấy tờ cho cha. Mão đi trước, Khải theo sau. Đến đoạn đường trên cao, Mão chỉ xuống:

— Cậu Hai, đi lối này nhanh hơn.

Khải nhìn xuống.

Anh thấy Vân.

Cô đang đứng cạnh chiếc xe bò, hai tay lấm bùn. Một lát sau, cô lại cúi xuống làm việc như không có chuyện gì.

Khải dừng chân.

Mão đi thêm vài bước mới nhận ra.

— Cậu?

— Không có gì.

Khải tiếp tục đi.

Nhưng khi qua khỏi đoạn đường, anh vẫn quay đầu nhìn lại. Vân đang nói gì đó với một người phụ nữ lớn tuổi. Không còn là cô gái ngồi chờ đò hôm trước. Ở bến nước, cô nói chuyện với anh khá bình tĩnh. Ở đây, giữa những người quen thuộc với mình, cô nói nhanh hơn, mạnh hơn. Có lúc còn cãi nhau. Khải chợt nhận ra anh mới chỉ nhìn thấy một phần rất nhỏ về cô. Anh từng nghĩ mình hiểu Bãi Chợ. Nhưng những con đường nhỏ, những mảnh ruộng, những người biết nhau từ thuở nhỏ và những công việc diễn ra hàng ngày ở đây lại là thứ anh ít khi thật sự để ý. Anh không biết tại sao mình lại đứng nhìn lâu như vậy.

Đến khi Mão gọi:

— Cậu Hai.

Khải mới quay đi.

— Đi thôi.

Mão nhìn anh một cái nhưng không hỏi.

****

Trưa hôm ấy, Khải về nhà.

Ngoài sân, Phúc đang kiểm lại số bao thóc vừa chuyển vào kho.

Một người làm đứng bên cạnh, đọc số.

— Ba mươi tám.

Phúc cúi xuống xem.

— Đếm lại.

— Tôi đếm rồi.

— Đếm lại.

Người kia im lặng.

Anh ta làm lại từ đầu.

Khải đứng bên ngoài nhìn.

Trước đây anh đã chứng kiến những chuyện như vậy không biết bao nhiêu lần. Nhà có thóc thì phải kiểm. Kho có hàng thì phải đếm. Thiếu một bao là mất tiền.

Không có gì lạ.

Nhưng hôm nay, không hiểu vì sao anh lại nhớ đến Vân. Anh nhớ đôi bàn tay lấm bùn của cô. Nhớ cách cô nói với người đánh xe:

“Anh đánh nó thì bánh xe có tự lên đâu.”

Khải nhìn người làm đang đếm lại bao thóc. Anh chợt nghĩ nếu người đứng kia là Vân thì sao? Ý nghĩ vừa xuất hiện đã khiến anh thấy kỳ lạ. Anh chưa từng nghĩ theo cách ấy.

Không phải vì Vân nghèo.

Cũng không phải vì anh thương hại cô. Mà bởi lần đầu tiên anh nhìn một người trong làng bằng một con người cụ thể, rồi nhận ra cuộc sống của người ấy hoàn toàn khác cuộc sống của mình.

Khải quay đi.

Trong nhà, Phúc hỏi:

— Chú về rồi à?

— Vâng.

— Cha bảo chiều nay ở nhà.

— Có việc gì?

— Không biết. Chắc chuyện kho.

Khải gật.

Anh bước vào.

Nhà vẫn là nhà họ Nguyễn. Nhưng buổi sáng hôm ấy, lần đầu tiên anh thấy những khoảng cách trong căn nhà này rõ hơn trước.

****

Chiều hôm đó, Hòa tìm Vân ở một căn nhà nhỏ gần mép làng. Định giao cho hai người chuyển một gói giấy đến một người quen ở phía Gạo. Công việc không có gì khó.

Hòa đi trước.

Vân theo sau.

Đường qua một đoạn tre rậm nên hai người đi chậm.

Hòa vốn quen với Vân.

Anh biết lúc nào cô đói, lúc nào cô mệt, lúc nào cô đang cáu. Nhưng hôm nay anh thấy cô hơi khác. Không phải thay đổi rõ ràng. Chỉ là đôi lúc đang nói chuyện, cô lại im.

Hòa hỏi:

— Mệt à?

— Không.

— Thế sao im?

— Tôi thích im lúc nào thì im.

Hòa cười.

— Ừ.

Hai người đi tiếp.

Một lúc sau, Hòa lại hỏi:

— Hôm qua cô gặp cậu Hai nhà ông Cẩn?

Vân nhìn sang.

— Anh lại hỏi chuyện ấy?

— Tôi hỏi thôi.

— Có gì mà hỏi mãi?

Hòa không đáp.

Anh đi thêm vài bước.

Rồi đột nhiên hỏi:

— Cô thích cậu ta à?

Vân đứng khựng lại.

— Anh nói cái gì?

Hòa cũng dừng.

— Tôi hỏi.

— Hỏi cái kiểu gì thế?

— Thì hỏi thẳng.

Vân cau mặt.

— Tôi mới nói chuyện với người ta một lần.

— Tôi biết.

— Biết mà còn hỏi?

Hòa nhìn cô.

Anh định cười cho qua nhưng không cười nổi.

— Tôi chỉ muốn biết.

Vân nhìn anh một lúc.

— Biết để làm gì?

Hòa không trả lời.

Vân quay đi.

— Anh rảnh thật.

Hòa bước theo.

Một đoạn đường không ai nói gì. Đến gần căn nhà phía trước, Hòa mới nói:

— Tôi không có ý gì.

Vân đáp:

— Tôi biết.

Nhưng giọng cô vẫn khó chịu. Hòa nhìn bóng cô phía trước. Anh biết mình vừa hỏi một câu không nên hỏi. Nhưng có những câu khi đã nằm trong đầu thì càng cố không hỏi lại càng khó chịu. Anh đã quen với việc Vân ở bên cạnh.

Hai người cùng làm việc.

Cùng đi những con đường này. Cùng tránh những cuộc tuần tra. Cùng biết những nơi có thể ẩn náu. Trong đầu Hòa, những điều ấy lâu dần thành một thứ gần giống một lời hứa mà chỉ mình anh biết. Anh chưa bao giờ nói ra. Có lẽ cũng bởi anh nghĩ chưa cần.

Chiến tranh còn đó.

Ngày mai còn chưa biết thế nào. Nhưng hôm qua, ở bến nước, anh nhìn thấy Vân ngồi cạnh Khải. Và lần đầu tiên Hòa nhận ra có thể một ngày nào đó Vân sẽ bước sang một nơi mà anh không thể đi cùng. Ý nghĩ ấy khiến anh khó chịu hơn cả chuyện Khải là con nhà Cẩn.

****

Cuối buổi chiều, Hòa có việc đi qua khu chợ. Anh định ghé một nhà quen lấy ít giấy. Từ phía bên kia đường, anh nhìn thấy Khải. Khải đang đứng cạnh một ông già bán đồ cũ. Ông già làm rơi một xấp giấy xuống đất.

Khải cúi xuống nhặt giúp.

Hai người nói chuyện một lúc.

Ông già cười.

Khải cũng cười.

Rồi anh đưa tiền mua một món đồ nhỏ.

Hòa đứng từ xa nhìn.

Anh từng nghĩ người nhà họ Cẩn đều giống nhau.

Nhưng Khải không giống Phúc.

Ít nhất anh không giống người anh trai mà Hòa đã nhiều lần nhìn thấy đi cùng những chuyến xe chở thóc.

Hòa không thích điều đó.

Nếu Khải là một kẻ kiêu căng, dễ ghét, mọi chuyện sẽ đơn giản hơn. Anh có thể nói với Vân: Nhà họ Cẩn chẳng có ai tốt. Nhưng Khải không cho anh một cái cớ dễ dàng như vậy. Hòa nhìn theo khi Khải rời đi.

Anh tự hỏi:

Vân nhìn thấy gì ở cậu ta? Rồi lập tức thấy mình vô lý. Vân có nhìn thấy gì hay không, anh đâu biết. Cô thậm chí có thể chẳng nghĩ đến Khải. Nhưng chính vì không biết nên anh càng khó chịu.

****

Chiều muộn, Vân từ phía bãi trở về. Cô đi qua khu chợ để mua ít dầu thắp.

Chợ đã thưa người.

Đến gần cửa hàng vải, cô thấy Khải.

Anh đang đứng với Phúc.

Hai anh em nói chuyện khá lâu.

Vân định đi qua.

Nhưng rồi cô chậm lại.

Không phải để nghe.

Chỉ là lần đầu tiên cô nhìn Khải trong thế giới của anh. Phúc nói nhanh, tay chỉ về phía con đường Thanh Minh. Khải nghe, thỉnh thoảng mới trả lời.

Hai người không giống nhau.

Phúc có vẻ lúc nào cũng biết mình cần làm gì. Khải bình tĩnh hơn, nhưng đôi khi ánh mắt lại có vẻ không đồng ý. Vân không nghe được họ nói gì. Một người bán hàng bên cạnh nói:

— Cậu cả nhà ông Cẩn dạo này bận lắm.

Vân chỉ ậm ừ.

Cô nhìn Khải thêm một lúc rồi đi. Trên đường về, cô nghĩ đến điều mình vừa thấy. Cô đã từng nghĩ nhà họ Nguyễn là một khối. Ông Cẩn, Phúc, Khải, tất cả đều cùng một nhà. Nhưng hôm nay cô mới để ý rằng ngay trong một gia đình cũng có những người không giống nhau. Điều ấy không làm cô thay đổi cách nhìn về nhà họ Nguyễn. Nhưng khiến cô không còn dễ dàng xếp Khải vào cùng một chỗ với Phúc.

Vân đi thêm một đoạn.

Rồi tự nhắc mình:

Có gì mà nghĩ.

Cô tăng bước.

****

Tối hôm ấy, ở nhà họ Nguyễn, cả nhà ăn cơm.

Cẩn hỏi Phúc:

— Chuyến thóc tính đến đâu rồi?

— Đang gom.

— Tòng có nói gì thêm không?

— Chưa.

Bà Lựu gắp thức ăn cho chồng.

Hạnh ăn ở gian trong.

Người làm đi lại ngoài sân.

Khải ngồi yên.

Anh nghe cha và anh trai nói chuyện về kho, về đường, về những giấy tờ cần có để đưa hàng đi.

Những chuyện ấy anh hiểu.

Nhưng hôm nay anh lại nhớ đến những người ở ngoài bãi. Anh nghĩ đến những chiếc xe bò lún trong bùn.

Nghĩ đến Vân.

Rồi nghĩ đến việc cô nói:

“Sợ thì vẫn phải đi.”

Anh không biết tại sao câu nói ấy lại ở trong đầu mình lâu như vậy. Cùng lúc ấy, ở nhà Vân, bữa cơm đơn giản hơn nhiều.

Lực ngồi đầu mâm.

Mẹ Vân ngồi bên cạnh.

Có rau luộc, một bát cá kho nhỏ và ít dưa.

Cha cô hỏi:

— Mai con ra ruộng phía mương?

— Vâng.

— Đường bên ấy còn lầy.

— Con biết.

Mẹ cô hỏi:

— Dầu còn không?

— Còn một ít.

Hai bữa cơm cách nhau không xa. Nhưng giữa chúng là một khoảng cách mà không ai trong hai nhà nghĩ đến trong những lúc bình thường.

Một bên có kho thóc.

Một bên phải tính từng bát gạo.

Một bên có người làm.

Một bên cả nhà cùng ra ruộng. Một bên có những người biết tiếng Pháp. Một bên chỉ biết tiếng Pháp qua những người lính đi ngoài đường. Nhưng trong hai bữa cơm ấy cũng có một điểm giống nhau. Người trong nhà đều nghĩ đến ngày mai.

****

Đêm xuống.

Hòa gặp Định ở một căn nhà bỏ không. Định đang kiểm tra một khẩu súng.

— Việc hôm nay xong chưa?

— Xong rồi.

Hòa ngồi xuống.

Một lát sau, anh nói:

— Khải không giống Phúc.

Định ngẩng lên.

— Cậu biết rõ hắn à?

Hòa khựng lại.

— Không.

— Vậy sao biết?

Hòa im.

Định nhìn anh một lúc.

— Cậu gặp hắn?

— Hôm qua ở bến.

— Tôi biết.

— Hôm nay tôi lại thấy.

Định đặt khẩu súng xuống.

— Hòa.

— Vâng.

— Chuyện của Vân, cậu phải tách khỏi việc chung.

Hòa không nói.

Định không cần nói thêm.

Anh hiểu Hòa.

Hòa cũng hiểu mình.

Một lúc sau, Hòa hỏi:

— Nếu cậu ta thực sự không có ý gì thì sao?

Định nhìn anh.

— Thì càng tốt.

— Còn nếu có?

— Khi nào biết thì tính.

Hòa cúi đầu.

Anh biết Định nói đúng.

Nhưng trong lòng anh vẫn có một thứ mà những lời về tổ chức, an toàn hay nhiệm vụ không thể giải quyết.

Anh thích Vân.

Không phải mới hôm qua.

Cũng không phải từ lúc nhìn thấy Khải. Có lẽ anh đã thích cô từ lâu đến mức chính anh cũng không nhớ bắt đầu từ khi nào. Chỉ là trước đây không có ai khiến anh phải nghĩ đến chuyện mất cô.

Bây giờ thì có.

****

Sáng hôm sau, Vân nhận việc đi đưa một gói nhỏ sang làng Giếng.

Trên đường về, cô gặp một người phụ nữ đứng bên giếng. Người phụ nữ khoảng ngoài ba mươi, tay cầm chiếc khăn cũ.

Thấy Vân, chị hỏi:

— Có nghe tin gì của anh ấy không?

Vân biết chị đang nói về chồng. Người đàn ông ấy đã đi khỏi làng từ mấy hôm trước. Không ai biết hiện giờ ở đâu.

Vân lắc đầu.

— Chưa.

Người phụ nữ nhìn cô.

— Nếu nghe được thì nói giúp tôi.

— Tôi sẽ hỏi.

Vân đi tiếp.

Đường về qua những bờ ruộng. Cô nghĩ đến người phụ nữ vừa gặp.

Rồi cô nhớ đến Khải.

Không hiểu vì sao.

Có lẽ vì lần đầu tiên cô nghĩ đến một người thuộc gia đình nhà Cẩn mà không chỉ nghĩ đến tiền, ruộng và những người làm.

Khải có cha.

Có anh trai.

Có người trong nhà.

Có những người chờ anh về mỗi tối. Nếu anh đi khỏi đây, chắc cũng sẽ có người hỏi anh đang ở đâu. Vân thấy suy nghĩ ấy hơi kỳ. Trước đây cô chưa từng nghĩ như vậy về những người có tiền. Cô vẫn không thích sự chênh lệch giữa những gia đình như nhà cô và nhà họ Nguyễn. Nhưng cô bắt đầu hiểu một điều khác: Người ở phía bên kia của khoảng cách ấy cũng vẫn là một con người. Điều đó không làm khoảng cách biến mất. Chỉ khiến nó trở nên khó gọi tên hơn.

****

Chiều tối, Khải ngồi trong phòng.

Cuốn sách mở trước mặt.

Anh đọc được vài trang.

Rồi dừng.

Ngoài sân, tiếng người làm dọn kho.

Tiếng Phúc gọi Mão.

Tiếng bà Tám nói chuyện trong bếp.

Khải nhìn ra cửa sổ.

Anh nghĩ đến Vân.

Không phải khuôn mặt của cô ở bến. Mà là cô gái đứng giữa bùn đất sáng hôm qua.

Cô quát người đánh xe.

Rồi tự mình xuống đẩy chiếc xe. Anh nghĩ đến điều đó khá lâu. Khải từng đi qua nhiều nơi. Từng ngồi trong những quán cà phê ở Pháp, từng nói chuyện với những người học hành như mình, từng đọc sách về những vùng đất mà anh chưa bao giờ đặt chân đến. Nhưng anh nhận ra mình biết rất ít về những người sống ngay bên cạnh. Anh không biết Vân thích gì.

Không biết cô sợ gì.

Không biết cô đã từng đi đâu. Không biết cô nghĩ gì về chiến tranh. Anh chỉ biết cô tên Vân.

Là con gái ông Lực.

Sống ngoài bãi.

Biết bơi.

Nói chuyện thẳng.

Và không dễ bị người khác làm cho mất bình tĩnh.

Khải khép sách.

Anh không nghĩ mình đang yêu. Nếu có ai hỏi, anh cũng chẳng biết phải trả lời thế nào. Chỉ là từ hôm nay, nếu đi qua chợ và nhìn thấy một cô gái có dáng người giống Vân, có lẽ anh sẽ nhìn thêm một lần.

****

Đêm ấy, Hòa nằm trong một căn nhà nhỏ ở rìa làng. Anh đã quen với những đêm ngủ không yên. Một tiếng chó sủa cũng đủ khiến người ta tỉnh. Một tiếng động ngoài đường cũng phải nghe xem là người hay xe. Nhưng đêm nay không phải tiếng động làm anh thức.

Anh nghĩ đến Vân.

Nghĩ đến câu cô nói:

“Cậu ấy không giống như anh nghĩ đâu.”

Hòa quay mặt vào vách.

Anh biết mình không nên nghĩ xấu về Khải chỉ vì ghen. Nhưng anh cũng không thể tự bảo mình đừng ghen.

Anh biết Vân từ lâu.

Biết cô nóng tính.

Biết cô không thích bị ai sai khiến. Biết lúc nào cô nói thật, lúc nào cô chỉ nói cho xong chuyện. Anh từng nghĩ mình hiểu cô hơn bất kỳ ai. Nhưng có lẽ anh đã nhầm. Không phải vì Khải hiểu cô hơn. Mà bởi chỉ sau một lần nói chuyện, Vân đã bắt đầu nhìn Khải bằng một ánh mắt khác. Hòa chưa biết ánh mắt ấy có ý nghĩa gì.

Anh chỉ biết mình sợ.

Không phải sợ Khải.

Không phải sợ nhà họ Nguyễn. Mà sợ một ngày Vân nhìn anh và nhận ra rằng người cô muốn đi cùng không phải anh. Ý nghĩ ấy khiến Hòa nằm mãi không ngủ.

****

Ở Bãi Chợ, ngày mới vẫn bắt đầu như mọi ngày.

Nhà họ Nguyễn mở cửa kho. Ngoài bãi, người ta dắt trâu ra ruộng. Ở chợ, người bán hàng dựng lại những mái che. Trên đường Thanh Minh, một chiếc xe quân sự chạy qua.

Ở làng Giếng, có người ra giếng lấy nước.

Ở phía Gạo, một nhóm người gánh thóc về.

Chiến tranh vẫn ở đó.

Nhưng cuộc sống không dừng lại để chờ chiến tranh.

Khải bước ra sân.

Anh nhìn về phía con đường dẫn xuống bãi.

Không có ai.

Anh quay vào.

Vân đứng bên bờ ruộng.

Cô nhìn dòng nước trong con mương rồi cúi xuống làm việc. Cô cũng không biết Khải đang ở đâu.

Hai người không gặp nhau.

Không ai tìm ai.

Nhưng trong đầu mỗi người đã có một hình ảnh của người kia.

Không rõ ràng.

Không đủ để gọi tên.

Chỉ là một người đã từ xa lạ trở thành quen thuộc. Một cái tên trước đây chỉ nghe qua miệng người khác, giờ đã có khuôn mặt. Một khuôn mặt trước đây chỉ thoáng thấy giữa đám đông, giờ đã gắn với giọng nói, với cách trả lời, với những điều chưa kịp hỏi. Khoảng cách giữa hai thế giới vẫn còn nguyên. Nhà họ Nguyễn vẫn ở đó. Nhà Vân vẫn ở ngoài bãi. Những người có ruộng vẫn có ruộng. Những người làm thuê vẫn phải ra đồng. Khải vẫn là con nhà Cẩn. Vân vẫn là con gái ông Lực. Không có gì thay đổi lớn. Chỉ có điều, từ sau buổi chiều ở bến nước, mỗi người bắt đầu nhìn thế giới của mình bằng một đôi mắt hơi khác trước. Và ở giữa hai thế giới ấy, có một người thứ ba đang âm thầm nhận ra rằng mình không muốn đứng ngoài câu chuyện này. Hòa cũng chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra. Anh chỉ biết mình đã bắt đầu lo.