CHƯƠNG 2: NHÀ NGOÀI BÃI
CHƯƠNG 2
NHÀ NGOÀI BÃI
Nhà Vân nằm ở phía ngoài bãi, cách con đường dẫn vào chợ một quãng. Nhà chỉ có ba gian, tường đất đã được trát lại mấy lần. Trước sân là một khoảng đất nện, bên cạnh có cây chuối và mấy bụi sả. Sau nhà là mảnh vườn nhỏ rồi đến ruộng. Xa hơn nữa mới tới bãi sông. Nhà không nghèo đến mức phải đi vay gạo từng bữa, nhưng cũng chẳng có gì để dành. Gia đình có mấy sào ruộng. Năm được mùa thì đủ ăn, có chút thóc đem đổi lấy muối, dầu, vải vóc. Năm mất mùa thì phải tính từng bữa.
Vân là con một.
Cha cô, Nguyễn Văn Lực, đã ngoài bốn mươi. Người thấp, vai rộng, quanh năm mặc áo nâu, ít khi nói chuyện dài. Ông làm ruộng giỏi nhưng không thích va chạm với người khác. Trong những năm chiến tranh, điều ông quan tâm nhất là ruộng còn, nhà còn, vợ con còn. Mẹ Vân cũng chẳng khác ông là mấy.
Sáng hôm ấy, bà đang ngồi bên bếp nhặt rau thì nghe tiếng con gái ngoài sân.
“Bố dậy chưa mẹ?”
“Dậy rồi. Đang ra chuồng lợn.”
Vân đặt đôi quang gánh xuống.
“Cơm đâu?”
“Trong nồi.”
“Có gì ăn?”
“Có cá.”
“Cá gì?”
“Cá thì ăn cá, hỏi lắm.”
Vân cười.
Cô vào bếp, mở nắp nồi cơm.
“Ít thế này đủ cho ba người à?”
“Không đủ thì ăn khoai.”
“Khoai hôm qua hết rồi.”
“Thì lát mẹ đi lấy.”
Vân lấy bát, xới cơm.
Ngoài sân, tiếng bố cô gọi:
“Vân!”
“Gì bố?”
“Ra xem cái bờ ruộng phía sau.”
“Lại vỡ à?”
“Chưa vỡ. Nhưng nước lên.”
Vân đặt bát xuống.
“Con ra ngay.”
Cô đi ra sau nhà.
Lực đang đứng bên bờ ruộng, dùng chân thử lớp đất mềm.
“Đêm qua mưa?”
“Có.”
“Con thấy nước ngoài mương lên nhanh.”
“Ừ.”
Vân ngồi xuống, dùng tay bốc một nắm đất.
“Chỗ này phải đắp thêm.”
“Biết.”
“Để con làm.”
Lực nhìn con gái.
“Ăn sáng đã.”
“Làm xong ăn.”
“Lúc nào cũng vội.”
“Không vội thì nước nó chờ à?”
Lực bật cười.
“Con gái con đứa.”
Vân đã quay đi lấy chiếc cuốc. Cô làm việc nhanh hơn bố. Không phải vì khỏe hơn, mà vì từ nhỏ đã quen với ruộng đồng. Cô biết chỗ nào đất chắc, chỗ nào chỉ cần đắp một lớp mỏng, chỗ nào càng xúc đất lên thì nước càng tràn. Lực đứng bên cạnh, thỉnh thoảng chỉ cho con gái một chỗ. Hai bố con làm đến khi mặt trời lên khỏi hàng tre. Lúc nghỉ, Lực ngồi xuống bờ ruộng, lấy khăn lau mặt.
“Chiều con đừng đi đâu xa.”
Vân đang uống nước.
“Có việc gì?”
“Không.”
“Không thì sao bố bảo thế?”
Lực nhìn ra phía đường.
“Dạo này ngoài đường có lính.”
“Con biết.”
“Biết thì tốt.”
Vân không nói.
Cô nhìn cánh đồng trước mặt. Những thửa ruộng còn xanh. Xa hơn là bãi sông, những bụi tre mọc thành từng mảng.
Một buổi sáng bình thường.
Nhưng những buổi sáng như thế đã không còn hoàn toàn bình thường nữa.
****
Buổi chiều, Vân đi qua con đường men theo mương nước để đến một căn chòi bỏ không gần bãi.
Định đã đứng đó.
Anh hơn Vân gần chục tuổi, người rắn chắc, nước da sạm vì nắng. Trên vai là chiếc túi vải đã bạc màu.
Thấy Vân, Định hỏi:
“Đến rồi à?”
“Anh gọi thì tôi đến.”
“Có ai thấy không?”
“Không.”
Định nhìn về phía đường.
“Cái này đưa sang làng Gạo.”
Anh lấy trong túi ra một gói nhỏ bọc vải.
Vân cầm lấy.
“Cái gì?”
“Đừng hỏi.”
“Không hỏi thì lỡ người ta bắt được lại hỏi tôi.”
Định nhìn cô.
“Thì bảo không biết.”
“Anh cũng bảo thế à?”
“Ừ.”
Vân nhét gói đồ vào trong áo.
“Bao giờ đưa?”
“Trước tối.”
“Đường nào?”
“Qua mương rồi vòng sau bụi tre.”
“Đường ấy hôm qua ngập.”
“Thế đi đường khác.”
“Đường khác có người canh.”
Định nhìn cô.
“Cô biết đường nào thì tự chọn.”
Vân hơi nhún vai.
“Biết rồi.”
Cô quay đi.
Định gọi lại:
“Vân.”
“Gì?”
“Nếu gặp người lạ thì tránh.”
“Biết.”
“Không nói chuyện.”
“Biết rồi.”
“Đừng cãi.”
Vân quay lại nhìn anh.
“Tôi có cãi đâu.”
Định không nói nữa.
Vân đi.
Con đường ra bãi không rộng. Một bên là ruộng, một bên là mương nước. Qua khỏi bụi tre, đường đất hẹp lại, chỉ vừa đủ một người đi. Vân thuộc từng đoạn đường ở đây.
Chỗ nào có hố.
Chỗ nào đất mềm.
Chỗ nào từ ngoài đường lớn có thể nhìn xuống. Chỗ nào đi qua ban đêm không phát ra tiếng. Cô lớn lên ở đây, những thứ ấy không cần ai dạy. Đi được một đoạn, Vân nghe tiếng người phía trước.
Cô dừng lại.
Hai người đàn ông đang nói chuyện ở đầu bờ.
Vân lùi vào bụi tre.
Đợi một lúc.
Hai người đi qua.
Cô mới tiếp tục.
Gói đồ được đưa đến nơi trước khi trời tối. Lúc quay về, Vân đi một mình. Cô không nghĩ mình đang làm một việc gì lớn. Những người như cô không có súng tốt, không có bản đồ, không có những cuộc họp dài. Có khi chỉ là một gói đồ.
Một lời nhắn.
Một con đường phải nhớ.
Một người cần được đưa qua chỗ này mà không để ai nhìn thấy. Nếu mình không làm thì người khác làm. Nếu ai cũng sợ thì chẳng còn ai làm. Vân nghĩ đơn giản như thế. Về đến nhà, mẹ cô đang ngồi vá áo.
“Đi đâu về?”
“Ra bãi.”
“Ra bãi làm gì?”
“Xem ruộng.”
Mẹ ngẩng lên nhìn con gái.
“Ruộng nhà mình ở ngay sau nhà.”
“Thì tiện đường.”
“Con bé này.”
Vân cười, ngồi xuống cạnh mẹ.
Cô cầm chiếc áo lên.
“Rách chỗ này mà mẹ vẫn vá?”
“Không vá thì mặc gì?”
“Thì mua cái mới.”
“Tiền đâu?”
Vân im.
Mẹ cô cười.
“Đấy. Có tiền thì hãy nói.”
Vân cúi xuống giúp mẹ xỏ chỉ.
Ngoài sân, Lực đang rửa chân.
Ông hỏi:
“Mai có việc gì không?”
Vân đáp:
“Chưa biết.”
Lực nhìn con gái.
“Có thì cũng đừng đi xa.”
Vân không trả lời.
Cô biết bố không thích những việc cô đang làm.
Nhưng ông cũng không hỏi.
Có những chuyện trong thời buổi này, không hỏi lại dễ sống với nhau hơn.
****
Mấy ngày sau, Vân đang ngồi bó rau ngoài sân thì nghe mẹ nói chuyện với một người đàn bà hàng xóm.
“Nhà ông Cẩn lại thuê thêm người à?”
“Ừ. Ruộng phía ngoài bãi nhiều việc.”
“Nhà ấy bao nhiêu ruộng mà làm mãi không hết.”
“Người ta có đất.”
Mẹ Vân cười nhạt.
“Có đất thì có người làm.”
Vân không nói gì.
Cô vẫn cúi xuống buộc rau.
Nhà ông Cẩn.
Cái tên ấy ở Bãi Chợ ai cũng biết.
Nhà nhiều ruộng.
Nhà rộng.
Kho thóc lớn.
Có người làm.
Có quan hệ với người trên huyện. Người trong làng gặp người nhà ông Cẩn thường gọi một tiếng “ông”, một tiếng “cậu”, tùy người.
Vân không thích.
Không phải vì cô từng bị nhà Cẩn bắt nạt. Thực ra cô chưa từng có chuyện gì trực tiếp với họ. Nhưng từ nhỏ cô đã thấy người làm ruộng cho nhà ấy cúi đầu nhận việc, thấy cha mình mỗi mùa phải tính từng đấu thóc, trong khi kho nhà người ta chất đầy. Cô biết nhà mình có mấy sào. Cô cũng biết nhà ông Cẩn có nhiều hơn thế rất nhiều. Chỉ cần nghĩ đến đó, trong lòng đã có một khoảng cách. Mẹ đưa cho cô bó rau.
“Chiều đem cái này sang cho bà Tư.”
“Con đi chợ à?”
“Ừ.”
“Con không muốn đi.”
“Không muốn cũng phải đi.”
Vân đứng dậy.
“Biết rồi.”
Ra đến đường, cô gặp Hòa. Hòa đang dắt chiếc xe đạp cũ.
“Đi đâu?”
Vân hỏi.
“Chợ.”
“Thế đi đi.”
Hòa cười.
“Cô hôm nay khó ở à?”
“Không.”
“Thế sao mặt như người ta nợ tiền?”
“Anh nói nhiều.”
Hòa cười lớn hơn.
Hai người đi cùng một đoạn.
Qua khỏi đình, Hòa hỏi:
“Cô nghe chuyện nhà ông Cẩn chưa?”
“Chuyện gì?”
“Nghe nói cậu Hai sắp đi.”
“Cậu Hai nào?”
Hòa nhìn cô.
“Nhà ông Cẩn còn cậu Hai nào?”
Vân im một chút.
“À.”
“Cô không biết à?”
“Biết để làm gì?”
Hòa nhún vai.
“Nghe người ta nói thôi.”
Vân không hỏi nữa.
Cô biết nhà ông Cẩn có hai con trai. Phúc là anh cả, vẫn thường xuất hiện ở ruộng và ngoài chợ. Còn người con thứ ít khi làm việc với dân trong làng. Cô chỉ nghe mọi người gọi là cậu Hai Khải. Cái tên ấy đối với Vân chẳng có gì đặc biệt.
Con nhà địa chủ.
Có học.
Nghe nói từng ở Pháp.
Thế thôi.
Cô đưa bó rau cho bà Tư rồi mua ít muối. Trên đường về, Hòa lại nhắc:
“Cậu Hai nhà ông Cẩn học Tây đấy.”
Vân đáp:
“Thì sao?”
“Không sao.”
“Thế đừng nói.”
Hòa cười.
Vân cũng cười theo.
Câu chuyện kết thúc ở đó.
****
Một buổi chiều, Vân đi qua chợ để lấy ít dầu cho mẹ.
Chợ hôm ấy không đông.
Một chiếc xe đạp từ phía đường đình đi vào. Người đạp xe là một người đàn ông trẻ mặc áo sơ mi màu nhạt, quần tối màu. Trên cổ tay có chiếc đồng hồ.
Vân tránh sang một bên.
Người ấy cũng giảm tốc độ.
“Xin lỗi.”
Anh nói rồi dắt xe qua.
Vân đứng bên đường.
Cô nhận ra sau vài giây.
Cậu Hai Khải.
Cô đã từng thấy anh vài lần từ xa nhưng chưa bao giờ đứng gần như vậy.
Không giống Phúc.
Phúc đi đâu cũng có vẻ như đang có việc phải giải quyết. Còn Khải trông bình thản hơn. Người gầy, khuôn mặt không có vẻ gì dữ dằn, nhưng cũng không phải kiểu người dễ đoán.
Vân không quan tâm lâu.
Cô tiếp tục đi.
Đến gần hàng vải, cô nghe tiếng một bà cụ gọi:
“Cậu Hai, cậu xem giúp tôi cái này.”
Khải dừng lại.
Bà cụ đang cầm một mảnh vải nhỏ.
“Cái này hôm trước tôi mua của bà ấy, về nhà mới thấy thiếu.”
Người bán hàng lập tức nói:
“Cháu cân đủ mà.”
Bà cụ cãi:
“Thiếu thì tôi mới nói.”
Khải nhìn hai người.
“Bà mua bao nhiêu?”
“Một vuông.”
“Thế bà trả tiền rồi?”
“Rồi.”
Khải nhìn người bán.
“Cô cân lại cho bà.”
Người bán có vẻ không muốn nhưng vẫn lấy cân.
Khải không đứng gần.
Anh đặt mảnh giấy đang cầm xuống, chờ. Cuối cùng người bán cân lại.
Quả nhiên thiếu.
Bà cụ nhận thêm phần vải.
“Cảm ơn cậu.”
Khải lắc đầu.
“Có gì đâu.”
Anh quay đi.
Vân đứng cách đó không xa.
Cô nhìn theo.
Chuyện chẳng có gì.
Nếu là người khác, có lẽ cô cũng chẳng để ý. Nhưng trong đầu cô vẫn có một ý nghĩ rất nhỏ: Cậu Hai nhà ông Cẩn mà cũng đứng lại làm chuyện ấy.
Chỉ vậy.
Vân mua dầu rồi về.
Trên đường, cô không còn nghĩ đến chuyện đó nữa.
****
Vài ngày sau, Vân lại gặp Khải.
Lần này ở ngoài ruộng.
Cha cô đang sửa một đoạn bờ thì thấy người nhà Cẩn đi qua phía bên kia.
Phúc đi trước.
Khải đi sau.
Hai anh em đang nói chuyện. Vân đang ngồi xổm bên mương, tay dính bùn. Cô không định nghe, nhưng gió đưa tiếng nói lại.
“Cha bảo em đi thì em cứ đi.”
Khải nói:
“Em biết.”
“Ở đây không an toàn.”
“Anh nghĩ Hà Nội an toàn hơn à?”
Phúc im một lúc.
“Ít nhất còn có đường mà đi.”
Khải không đáp.
Hai người đi tiếp.
Vân ngẩng đầu lên.
Cô nhìn theo.
Lần đầu tiên cô nghe Khải nói chuyện. Giọng không giống những gì cô tưởng. Không phải kiểu người con nhà giàu nói chuyện với người khác bằng giọng ra lệnh. Cũng không có vẻ khoe khoang. Nhưng Vân lập tức gạt ý nghĩ đó đi. Cô cúi xuống tiếp tục đắp bờ.
Một lúc sau, Lực hỏi:
“Nhìn gì đấy?”
“Không.”
“Thấy người nhà ông Cẩn à?”
“Vâng.”
Lực im lặng.
“Nhà ấy đang tính cho cậu Hai đi.”
Vân không đáp.
Lực dùng cuốc nện xuống mép bờ.
“Đi được thì đi.”
“Tại sao?”
“Thời buổi này, tránh được chỗ nào thì tránh.”
Vân nhìn cha.
“Bố không thích nhà ấy à?”
Lực cười.
“Không thích thì làm gì được?”
Ông lại cúi xuống làm.
“Nhà mình lo nhà mình.”
Vân cũng cúi xuống.
Một lúc lâu sau, cô mới nói:
“Cậu Hai ấy…”
Lực ngẩng lên.
“Ai?”
“Không có gì.”
Cô tiếp tục làm.
Đến chiều, khi về nhà, Vân vẫn nhớ đến cuộc nói chuyện ngoài ruộng.
Không phải nhớ lâu.
Chỉ là lần đầu tiên cô nghĩ về người mà trước đó mình vẫn chỉ gọi chung trong đầu là con nhà ông Cẩn.
Cô biết mặt anh.
Biết tên anh.
Biết anh từng học ở Pháp. Biết anh sắp rời khỏi vùng này. Và biết thêm một chuyện nhỏ nữa: Có lẽ cậu Hai Khải không hoàn toàn giống hình dung của cô về một người con nhà địa chủ. Vân không vì thế mà thay đổi cách nhìn về nhà ông Cẩn.
Ruộng vẫn là ruộng.
Nhà giàu vẫn là nhà giàu. Nhà cô vẫn chỉ có mấy sào đất.
Cô vẫn nghĩ vậy.
Chỉ có điều, từ hôm ấy, nếu ai nhắc đến cậu Hai nhà ông Cẩn, trong đầu Vân không còn hiện lên một cái tên chung chung nữa.
Cô nhớ được mặt anh.