Phần bốn: Chiếc rương gỗ

Tuần thứ sáu của những buổi tối may vá, tôi vào kho sau tiệm tìm một ống chỉ màu xanh nhạt.

Kho là một gian nhỏ ngăn bằng tấm ván, chất đầy vải cuộn, hộp cúc, những chiếc thước gỗ đã bạc màu. Ở góc trong cùng, dưới mấy tấm vải bạt, có một chiếc rương gỗ mà tôi chưa từng để ý. Nắp rương không khóa.

Tôi mở ra. Bên trong là những gói giấy lụa trắng, xếp ngay ngắn như những lá thư. Tôi mở gói trên cùng: một chiếc áo dài màu đỏ đô, thêu chỉ vàng ở cổ. Vải vẫn thơm mùi gỗ và mùi thời gian. Gói thứ hai: màu ngọc lam. Gói thứ ba: màu vàng nghệ. Rồi thứ tư, thứ năm... Tất cả có mười tám chiếc, mười tám màu, mỗi chiếc đều có một mảnh giấy nhỏ ghim ở cổ, ghi năm tháng bằng nét bút chì của mẹ. Chiếc cũ nhất từ ba mươi năm trước. Chiếc mới nhất từ mười hai năm trước.

Không chiếc nào có nếp nhăn của người từng mặc.

"Con tìm gì thế?"

Mẹ đứng ở cửa kho, tay cầm cốc trà. Tôi giật mình, định khép rương lại, nhưng bà lắc đầu.

"Mở ra đi. Mẹ cũng định cho con xem."

Bà ngồi xuống chiếc ghế đẩu, đặt cốc trà lên nền gạch, nhìn những gói giấy lụa như nhìn một người bạn cũ.

"Mỗi năm vào sinh nhật, mẹ may cho mẹ một chiếc," bà nói. "Hồi đó mẹ nghĩ, thợ may mà không có áo đẹp thì tủi. Mẹ may xong, mặc thử một lần trước gương, rồi cất vào đây."

"Thử một lần thôi ạ?"

"Một lần. Rồi mẹ nghĩ: thợ may mà mặc đẹp quá thì khách sẽ nhìn mẹ chứ không nhìn áo. Người ta đến để thấy mình đẹp, chứ đâu phải để thấy bà chủ tiệm đẹp." Bà cười nhẹ, hơi tự giễu. "Mẹ tự nhủ như thế suốt ba mươi năm. Nghe cũng hợp lý, phải không con?"

Tôi không đáp. Cổ họng tôi nghẹn lại.

"Ba con mất năm mẹ bốn mươi sáu tuổi." Giọng bà không đổi, chỉ chậm hơn một chút. "Ông ấy bệnh hai năm. Mẹ chăm ông, may thuê ngày đêm để có tiền chữa. Đến khi ông đi, mẹ cũng quên luôn chuyện mình còn có một cơ thể, một khuôn mặt, một cái tên ngoài chữ 'bà Ngọc thợ may'. Mẹ chỉ còn biết làm việc. Làm cho con. Làm cho khách. Chẳng còn phần nào cho mẹ."

"Sao mẹ không nói với con?"

"Nói gì? Lúc ấy con mới mười bảy tuổi. Rồi con lớn, đi làm, rồi có Quân." Bà dừng lại, nhìn tôi. "Mẹ thấy con nhỏ dần đi. Mẹ nhìn cái lưng con cong xuống từng năm, và mẹ không nói một lời. Vì mẹ nghĩ, mẹ có tư cách gì mà dạy con đứng thẳng, khi chính mẹ cất mười tám chiếc áo trong một cái rương?"

Không khí trong kho im lặng. Ngoài kia, tiếng máy may của bà thợ phụ vọng vào đều đều.

"Cho nên hôm con về ăn cơm, hôm con khóc," bà tiếp, "mẹ mới nhận ra mình không thể im nữa. Con không giống mẹ vì con thừa hưởng. Con giống mẹ vì mẹ đã dạy con bằng chính cách mẹ sống."

Tôi đặt gói giấy lụa xuống, nắm lấy bàn tay bà. Những ngón tay gầy, đầy vết kim.

"Mẹ," tôi hỏi, "chiếc nào là chiếc mẹ thích nhất?"

Bà nhìn vào rương. Rồi bà nhấc lên một gói ở đáy, mở ra rất chậm. Đó là một chiếc áo dài màu tím than, giản dị, không hoa văn, chỉ có đường viền mảnh ở cổ. Tờ giấy ghim ở cổ ghi: Mười hai năm trước.

"Chiếc này," bà nói. "Mẹ may vào cái tháng ba con mất. Mẹ nghĩ, sẽ mặc nó vào một ngày nào đó, khi mẹ thấy mình xứng đáng."

"Xứng đáng ạ?"

"Ừ." Bà gấp lại tờ giấy lụa, nhẹ nhàng như đặt một đứa trẻ vào nôi. "Ngốc quá, phải không con? Người ta đâu cần xứng đáng mới được mặc một chiếc áo đẹp."

Bà đóng nắp rương, nhưng không khóa.

"Chưa đến lúc," bà nói. "Nhưng mẹ đang học."

--=--

PLS FOLLOW KÊNH ĐỂ TẠO ĐỘNG LỰC CHO TÁC GIẢ

--==---